Bố mẹ vào viện dưỡng lão không đồng nghĩa con cái phải lập tức bán nhà hoặc dùng toàn bộ tiền tiết kiệm để trả chi phí. Quy định tại Đức phân chia trách nhiệm tài chính theo nhiều nguồn khác nhau và chỉ trong một số trường hợp nhất định con cái mới có thể phải đóng góp.
Với nhiều gia đình người Việt đang sinh sống tại Đức, chuyện bố mẹ về già phải vào viện dưỡng lão là một trong những vấn đề khiến họ lo lắng nhất. Chi phí chăm sóc dài hạn có thể lên tới hàng nghìn euro mỗi tháng, trong khi không phải gia đình nào cũng biết chính xác khoản tiền đó sẽ được lấy từ đâu.
Câu hỏi thường xuất hiện là: nếu bố mẹ không còn đủ khả năng tự chi trả, con cái có phải đứng ra thanh toán hay thậm chí bán nhà để trả tiền viện dưỡng lão hay không?
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Chi phí viện dưỡng lão không tự động chuyển sang cho con cái
Điều đầu tiên cần hiểu là việc một người cao tuổi phải chuyển vào cơ sở chăm sóc không đồng nghĩa với việc con cái ngay lập tức phải thanh toán toàn bộ chi phí. Hệ thống chăm sóc dài hạn ở Đức xem xét nhiều nguồn tài chính trước khi đặt vấn đề về nghĩa vụ hỗ trợ của người thân.
Thông thường, nguồn lực của chính người được chăm sóc sẽ được tính đến trước. Đây có thể là lương hưu, các khoản thu nhập thường xuyên và những nguồn tài chính thuộc về người cao tuổi.
Bên cạnh đó, bảo hiểm chăm sóc dài hạn có thể chi trả một phần chi phí tùy theo mức độ cần chăm sóc được xác định. Tuy nhiên, khoản bảo hiểm này không phải lúc nào cũng đủ để thanh toán toàn bộ chi phí thực tế tại cơ sở chăm sóc.
Nếu sau khi cộng phần bảo hiểm và nguồn tài chính của người cao tuổi mà vẫn còn thiếu, người đó có thể được xem xét hỗ trợ xã hội nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định. Vì vậy, bài toán chi phí không đơn giản chỉ là “bố mẹ hết tiền thì con phải trả”.
Trong trường hợp nào thu nhập của con cái mới được xem xét?
Con cái có thể phải tham gia hỗ trợ tài chính trong một số trường hợp, nhưng điều này không xảy ra một cách tự động chỉ vì cha mẹ đang sống trong viện dưỡng lão.
Một ngưỡng quan trọng được đề cập trong quy định hiện hành là thu nhập hằng năm trước thuế của người con ở mức 100.000 euro. Về cơ bản, trách nhiệm yêu cầu con cái hỗ trợ chi phí chăm sóc cho cha mẹ chỉ được xem xét khi thu nhập hằng năm của người con vượt quá ngưỡng này.
Nếu thu nhập trước thuế của người con không vượt quá 100.000 euro mỗi năm, về nguyên tắc cơ quan phúc lợi xã hội không yêu cầu người con thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ trong trường hợp này.
Quy định này có ý nghĩa đặc biệt với những gia đình người Việt thường truyền tai nhau rằng chỉ cần bố mẹ vào viện dưỡng lão là con cái sẽ phải gánh toàn bộ hóa đơn. Cách hiểu đó không phản ánh đầy đủ cơ chế được áp dụng tại Đức.
Ngưỡng 100.000 euro không có nghĩa có nhà là phải bán nhà
Một điểm rất dễ gây nhầm lẫn nằm ở cách hiểu về con số 100.000 euro. Đây là ngưỡng liên quan đến thu nhập hằng năm trước thuế của người con, không phải giá trị tổng tài sản mà người đó đang sở hữu.
Điều đó có nghĩa một người có thể sở hữu nhà riêng, có tiền tiết kiệm hoặc có những tài sản khác nhưng không thể chỉ dựa vào việc họ có tài sản để kết luận rằng họ phải bán tài sản đó nhằm trả chi phí viện dưỡng lão cho cha mẹ.
Thu nhập và tài sản là hai khái niệm khác nhau. Đây là điểm cần được phân biệt rõ khi tìm hiểu nghĩa vụ tài chính đối với cha mẹ cần chăm sóc dài hạn.
Vì vậy, câu nói “có nhà thì phải bán nhà để nuôi bố mẹ trong viện dưỡng lão” là một cách diễn đạt quá đơn giản. Trách nhiệm tài chính phải được xem xét dựa trên những điều kiện cụ thể, thay vì chỉ nhìn vào việc người con có sở hữu bất động sản hay không.
Tiền chăm sóc thường được tính theo nhiều nguồn
Có thể hình dung quá trình thanh toán theo một trình tự tương đối rõ ràng. Khi một người cao tuổi không còn đủ khả năng tự chăm sóc tại nhà và cần chuyển vào cơ sở chuyên nghiệp, các nguồn tài chính của chính người đó được xem xét trước.
Tiếp đó là phần chi trả của bảo hiểm chăm sóc theo mức độ chăm sóc đã được xác định. Nếu tổng số tiền vẫn chưa đủ để trang trải các khoản chi phí cần thiết, cơ chế hỗ trợ xã hội có thể được xem xét nếu người cao tuổi đáp ứng các điều kiện tương ứng.
- Lương hưu và các nguồn thu nhập của người cao tuổi được tính đến trước.
- Nguồn tài chính thuộc về người được chăm sóc được xem xét để thanh toán chi phí.
- Bảo hiểm chăm sóc chi trả một phần theo mức độ chăm sóc và quy định áp dụng.
- Nếu vẫn còn thiếu và đáp ứng điều kiện, cơ quan phúc lợi xã hội có thể hỗ trợ phần chi phí còn lại.
- Nghĩa vụ tài chính của con cái chỉ được xem xét trong những trường hợp luật quy định, trong đó có yếu tố thu nhập của người con.
Do đó, việc cha mẹ chuyển vào viện dưỡng lão không dẫn tới một quy trình trong đó con cái phải ngay lập tức bán nhà, bán xe hoặc rút toàn bộ tiền tiết kiệm để thanh toán cho cơ sở chăm sóc.
Vì sao nhiều gia đình vẫn lo con cái phải gánh toàn bộ chi phí?
Một phần nguyên nhân đến từ mức chi phí chăm sóc dài hạn khá cao. Khi nghe tới những khoản tiền hàng nghìn euro mỗi tháng, nhiều gia đình dễ hình dung rằng nếu lương hưu của cha mẹ không đủ thì phần còn lại chắc chắn sẽ do con cái thanh toán.
Thực tế, cơ chế tài chính phức tạp hơn. Nguồn tiền của người cao tuổi, bảo hiểm chăm sóc, hỗ trợ xã hội và trong một số trường hợp là nghĩa vụ hỗ trợ của con cái có thể cùng xuất hiện, nhưng mỗi phần được áp dụng theo những điều kiện khác nhau.
Điều này cũng không có nghĩa Nhà nước Đức sẽ thanh toán toàn bộ chi phí chăm sóc cho mọi người cao tuổi. Người được chăm sóc vẫn có thể phải sử dụng lương hưu và những nguồn tài chính của chính mình để đóng góp vào chi phí.
Hỗ trợ xã hội chỉ được đặt ra khi những điều kiện tương ứng được đáp ứng. Vì vậy, cả hai cách hiểu cực đoan, một bên cho rằng con cái luôn phải trả và một bên cho rằng Nhà nước luôn thanh toán toàn bộ, đều không phản ánh đầy đủ thực tế.
Nếu bố mẹ không đủ tiền thì điều gì xảy ra?
Điểm quan trọng của hệ thống là việc một người cao tuổi không đủ khả năng tự trang trải toàn bộ chi phí chăm sóc không đồng nghĩa với việc họ bị bỏ mặc vì thiếu tiền.
Nếu đáp ứng các điều kiện cần thiết, cơ chế hỗ trợ xã hội có thể tham gia để giải quyết phần chi phí còn thiếu. Điều này tạo ra một mạng lưới hỗ trợ cho những người về già không còn đủ khả năng tự thanh toán toàn bộ chi phí chăm sóc dài hạn.
Đối với các gia đình người Việt, đây là thông tin đáng lưu ý, đặc biệt với những người đang đi làm, đóng bảo hiểm và tích lũy tài chính tại Đức nhưng chưa từng tính toán cụ thể về chi phí chăm sóc cha mẹ trong tương lai.
Đây là vấn đề nhiều gia đình nên tính đến từ sớm
Câu chuyện viện dưỡng lão không chỉ dành cho những gia đình hiện đã có người thân cần chăm sóc. Nhiều người Việt sang Đức khi còn trẻ, sau đó đi làm, mua nhà, nuôi con và tích lũy tài chính trong nhiều năm.
Nhưng thời gian trôi qua, cha mẹ ở Việt Nam hoặc cha mẹ đang sống tại Đức cũng bước vào tuổi cao. Khi sức khỏe suy giảm, gia đình có thể phải đứng trước những lựa chọn mà trước đó chưa từng nghĩ tới.
Bố mẹ có thể tiếp tục sống tại nhà với sự hỗ trợ của người thân hay dịch vụ chăm sóc? Con cái có thể thay nhau chăm sóc trong thời gian dài hay không? Khi nhu cầu chăm sóc tăng lên, một cơ sở chuyên nghiệp có phù hợp hơn không?
Mỗi gia đình sẽ có hoàn cảnh khác nhau. Điều cần thiết là hiểu trước các lựa chọn và biết khoản chi phí nào có thể phát sinh, nguồn nào có thể được sử dụng và trong trường hợp nào nghĩa vụ của con cái có thể được xem xét.
Đừng để một câu nói truyền miệng khiến cả gia đình hoảng sợ
“Bố mẹ vào viện dưỡng lão thì con phải bán nhà trả tiền” là một cách nói ngắn gọn nhưng dễ khiến nhiều gia đình hiểu sai về hệ thống tại Đức.
Thực tế không đơn giản như vậy. Nguồn lực của người cao tuổi, bảo hiểm chăm sóc, các cơ chế hỗ trợ xã hội và trong một số trường hợp là nghĩa vụ tài chính của con cái đều có thể liên quan đến việc thanh toán chi phí. Tuy nhiên, chúng không được áp dụng giống nhau cho mọi gia đình.
Đặc biệt, ngưỡng thu nhập 100.000 euro mỗi năm là một thông tin mà những người đang sống và làm việc tại Đức nên biết. Tuy nhiên, đây không phải là con số đồng nghĩa với giá trị tài sản mà một người được phép sở hữu, cũng không phải căn cứ để mặc nhiên kết luận rằng người có nhà hoặc có tiền tiết kiệm phải bán tài sản.
Về lâu dài, điều quan trọng với các gia đình không phải là lo sợ trước những câu chuyện truyền miệng, mà là chủ động tìm hiểu quy định và chuẩn bị cho những tình huống có thể xảy ra. Chăm sóc tuổi già thường là một vấn đề vừa liên quan đến sức khỏe, vừa liên quan đến tài chính và sự sắp xếp của cả gia đình.
Khi hiểu rõ hệ thống hoạt động như thế nào, con cái có thể chủ động hơn trong việc trao đổi với cha mẹ, chuẩn bị tài chính và cân nhắc phương án chăm sóc phù hợp. Việc chuẩn bị sớm cũng giúp gia đình tránh rơi vào thế bị động khi nhu cầu chăm sóc thực sự xuất hiện.
Tuổi già là chặng đường mà mỗi gia đình sớm hay muộn đều phải tính đến. Điều quan trọng không phải là mặc định ai sẽ phải trả tiền, mà là hiểu rõ trách nhiệm của từng bên và biết những cơ chế hỗ trợ nào có thể được áp dụng khi cha mẹ cần chăm sóc dài hạn.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
