Kế hoạch đưa dầu diesel Nga vào thị trường Mỹ của Tổng thống Donald Trump đang vấp phải những rào cản pháp lý, thương mại và chính trị. Ba tàu chở dầu đầu tiên đã thay đổi hành trình hoặc chuyển sang trạng thái chờ chỉ thị, trong khi các nghị sĩ Dân chủ chuẩn bị thúc đẩy điều tra thương vụ.
Diễn biến này khiến kế hoạch sử dụng nguồn cung dầu Nga để hạ giá nhiên liệu tại Mỹ đứng trước tương lai bất định. Khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, chính quyền Trump còn phải đối mặt với những câu hỏi về thẩm quyền hành pháp, lợi ích tài chính và tác động đối với cuộc chiến tại Ukraine.
Ba tàu chở dầu đầu tiên thay đổi hành trình
Trước cuộc bầu cử giữa kỳ, ông Trump đưa ra quyết định gây tranh cãi khi tạm thời nới lỏng các hạn chế đối với dầu Nga. Mục tiêu của động thái này là bổ sung nguồn cung, qua đó góp phần giảm giá dầu và nhiên liệu tại Mỹ.
Ngày 9/10, ông Trump tuyên bố Nga sẽ cung cấp ngay lập tức 300.000 tấn dầu. Trong tháng 11, lượng hàng dự kiến tăng thêm 500.000 tấn, sau đó bổ sung 1 triệu tấn.
Tuy nhiên, kế hoạch nhanh chóng vấp phải phản đối liên quan đến lệnh cấm nhập khẩu dầu Nga do Quốc hội Mỹ ban hành năm 2022. Tranh cãi tập trung vào câu hỏi liệu tổng thống có thể đơn phương cho phép nhập khẩu mặt hàng này hay không.
Đến ngày 4/11, dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy ba tàu chở dầu đầu tiên chưa thể thực hiện hành trình dự kiến đến Mỹ.
Tàu Agioi Fanendes chở khoảng 40.000 tấn diesel ban đầu hướng đến New York. Tuy nhiên, con tàu sau đó chuyển sang trạng thái chờ chỉ thị, chưa xác định được điểm đến tiếp theo.
Tàu Talisman cũng không còn khai báo hành trình đến bờ biển Mỹ. Con tàu đã đi qua eo biển Gibraltar và tiến vào Địa Trung Hải. Trong khi đó, tàu Leruo thay đổi điểm đến, chuyển hướng sang Brazil.
Những thay đổi này cho thấy các doanh nghiệp vận tải và thương mại dầu mỏ đang thận trọng trước nguy cơ phát sinh tranh chấp pháp lý. Một chuyến hàng có thể phải thay đổi điểm đến nếu người mua, ngân hàng hoặc cảng tiếp nhận không muốn chịu rủi ro liên quan đến lệnh trừng phạt.
Ukraine theo dõi tám tàu chở diesel Nga
Ba tàu nói trên không phải những phương tiện duy nhất nằm trong diện theo dõi. Ukraine cho biết đang giám sát tám tàu chở tổng cộng hơn 300.000 tấn diesel Nga, có khả năng hướng đến thị trường Mỹ.
Trong số này, bảy tàu khai báo điểm đến là Mỹ. Bốn tàu bị cho là thuộc diện trừng phạt của Liên minh châu Âu, Anh hoặc Ukraine. Những phương tiện như vậy thường được nhắc đến trong hoạt động vận tải dầu mỏ có dấu hiệu né tránh các biện pháp hạn chế quốc tế.
Việc một con tàu khai báo Mỹ là điểm đến không đồng nghĩa hàng hóa chắc chắn được nhập khẩu. Giao dịch còn phụ thuộc vào quyết định của người mua, khả năng thanh toán, bảo hiểm vận tải và việc cảng có chấp nhận tiếp nhận hay không.
Đây cũng là lý do kế hoạch của ông Trump chưa tạo ra tác động rõ rệt đối với giá nhiên liệu. Trước ngày 3/11, các doanh nghiệp Mỹ đã ngần ngại mua dầu diesel Nga. Những tranh cãi pháp lý tiếp theo càng khiến họ có thêm lý do để trì hoãn giao dịch.
Doanh nghiệp không chỉ cân nhắc giá mua mà còn phải tính đến nguy cơ vi phạm quy định liên bang và các lệnh trừng phạt. Nếu một giao dịch bị xác định không hợp pháp, các bên tham gia có thể đối mặt với những hệ quả tài chính và pháp lý đáng kể.
Đảng Dân chủ chuẩn bị điều tra các giao dịch
Tranh cãi về dầu Nga đã xuất hiện trong hoạt động giám sát của Quốc hội trước khi đảng Dân chủ chính thức giành quyền kiểm soát cả hai viện.
Ngày 26/10/2026, một nhóm nghị sĩ Dân chủ gửi thư yêu cầu sáu ngân hàng lớn của Mỹ và các cảng biển liên quan bảo toàn toàn bộ hồ sơ giao dịch dầu diesel Nga. Những tài liệu này có thể phục vụ một cuộc điều tra của Quốc hội trong thời gian tới.
Các nghị sĩ tập trung vào bốn nhóm vấn đề. Trước hết là tính hợp pháp của quyết định miễn trừ lệnh cấm nhập khẩu dầu Nga năm 2022. Họ muốn xác định liệu tổng thống có đủ thẩm quyền đưa ra quyết định này mà không cần Quốc hội chấp thuận hay không.
Vấn đề thứ hai liên quan đến quy trình cấp phép của Bộ Tài chính Mỹ. Các nghị sĩ muốn làm rõ cơ quan này đã cấp giấy phép theo thủ tục nào, đồng thời có thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo và tham vấn Quốc hội hay không.
Nhóm vấn đề thứ ba tập trung vào lợi ích tài chính. Cuộc điều tra có thể xem xét những ngân hàng, công ty trung gian, doanh nghiệp vận tải và người mua nào hưởng lợi từ các giao dịch dầu diesel Nga.
Cuối cùng, các nghị sĩ muốn đánh giá tác động chiến lược đối với Nga. Câu hỏi đặt ra là liệu việc bán dầu cho Mỹ có giúp Moscow tăng nguồn thu và tiếp tục tài trợ cho chiến dịch quân sự tại Ukraine hay không.
Bốn hướng điều tra cho thấy tranh chấp không đơn thuần liên quan đến giá nhiên liệu. Vụ việc còn đặt ra vấn đề về giới hạn quyền lực của tổng thống, vai trò giám sát của Quốc hội và hiệu quả chính sách gây sức ép kinh tế đối với Nga.
Thượng viện cảnh báo về nguy cơ vi phạm pháp luật
Ngày 2/11, Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal yêu cầu tàu Agioi Fanendes không được dỡ hàng tại Mỹ. Ông cho rằng hoạt động nhập khẩu này có dấu hiệu vi phạm luật liên bang.
Thống đốc bang New Jersey cũng cảnh báo các cảng biển về nguy cơ vi phạm pháp luật nếu tiếp nhận những chuyến hàng liên quan. Động thái này tạo thêm sức ép đối với các đơn vị khai thác cảng và doanh nghiệp vận tải.
Những cảnh báo từ giới chính trị khiến khả năng tiếp nhận hàng hóa trở nên phức tạp hơn. Ngay cả khi tàu đã đến gần cảng, quá trình dỡ hàng vẫn có thể bị đình trệ nếu các bên chưa xác định được tính hợp pháp của giao dịch.
Về phía chính quyền, lập trường hiện tại vẫn là giấy phép do Bộ Tài chính cấp phù hợp với pháp luật. Vì vậy, trọng tâm tranh luận nằm ở phạm vi thẩm quyền của cơ quan hành pháp và cách áp dụng các quy định hiện hành.
Quốc hội khóa mới có thể mở cuộc điều tra từ tháng 1
Mặc dù đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, họ chưa thể lập tức sử dụng đầy đủ các công cụ giám sát của Quốc hội khóa mới. Quốc hội mới chỉ bắt đầu làm việc vào tháng 1/2027.
Sau thời điểm này, các ủy ban của Quốc hội có thể yêu cầu chính quyền cung cấp hồ sơ, triệu tập nhân chứng và tổ chức các phiên điều trần công khai. Những ngân hàng, doanh nghiệp vận tải và cơ quan liên quan cũng có thể phải giải trình về các giao dịch.
Quyền điều tra của Quốc hội cho phép các nghị sĩ xem xét cách chính quyền thực hiện chính sách và đánh giá trách nhiệm của những cơ quan liên quan. Tuy nhiên, một cuộc điều tra không đồng nghĩa với việc đã chứng minh tổng thống vi phạm pháp luật.
Vụ dầu diesel Nga vì thế có thể trở thành một trong những hồ sơ chính trị đáng chú ý trong nhiệm kỳ Quốc hội mới. Kết quả điều tra, nếu được tiến hành, sẽ ảnh hưởng đến cách đánh giá quyết định của ông Trump đối với Nga và chính sách của Washington trong cuộc chiến Ukraine.
Nguy cơ luận tội lần thứ ba đối với Trump
Ngoài cuộc điều tra về dầu Nga, tranh cãi còn làm dấy lên khả năng đảng Dân chủ sử dụng các công cụ chính trị mạnh hơn đối với tổng thống. Tuy nhiên, khả năng phế truất ông Trump không phụ thuộc riêng vào kết quả điều tra này.
Theo quy trình hiến định của Mỹ, Hạ viện có quyền thông qua điều khoản luận tội tổng thống. Nếu muốn kết tội và phế truất, Thượng viện phải đạt được sự ủng hộ của ít nhất hai phần ba số thượng nghị sĩ tham gia bỏ phiếu.
Vì vậy, việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện không tự động dẫn đến khả năng ông Trump mất chức. Ngay cả khi Hạ viện thông qua nghị quyết luận tội, Thượng viện vẫn phải tiến hành xét xử và bỏ phiếu theo quy định.
Ông Trump hiện giữ những tiền lệ đặc biệt trong lịch sử chính trị Mỹ. Ông là tổng thống đầu tiên bị Hạ viện luận tội hai lần, đồng thời là người duy nhất đối mặt với hai lần luận tội trong cùng một nhiệm kỳ. Cả hai lần, Thượng viện đều tuyên trắng án.
Nếu Hạ viện tiếp tục thông qua một nghị quyết luận tội mới, ông Trump sẽ trở thành tổng thống đầu tiên trong lịch sử Mỹ bị luận tội ba lần. Tuy nhiên, đây mới là khả năng chính trị được đặt ra, chưa phải một quyết định đã được thực hiện.
Trước mắt, những diễn biến quan trọng tiếp theo sẽ tập trung vào số phận các tàu chở diesel Nga, quyết định của các doanh nghiệp nhập khẩu và cách chính quyền Trump bảo vệ tính hợp pháp của giấy phép. Từ tháng 1/2027, Quốc hội khóa mới có thể bắt đầu xem xét hồ sơ và tổ chức các hoạt động điều tra chính thức.
Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Axios
