Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth có thể đối mặt với thủ tục luận tội ngay trong tuần tới, khi Quốc hội Mỹ họp trở lại. Nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie dự kiến khởi xướng cuộc bỏ phiếu, trong bối cảnh nhiều thành viên cùng đảng chỉ trích vai trò của ông trong quyết định tấn công Iran.
Sức ép chính trị còn hướng tới Tổng thống Donald Trump sau khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội. Phe đối lập dự định điều tra các quyết định của chính quyền, thúc đẩy những dự luật riêng và xem xét khả năng luận tội một số quan chức cấp cao.
Tranh cãi về vai trò của Hegseth trong chiến dịch Iran
Thomas Massie, nghị sĩ Cộng hòa bang Kentucky, cho biết ông sẽ thúc đẩy thủ tục luận tội Hegseth khi Quốc hội hoạt động trở lại vào tuần tới. Ông Massie thuộc nhóm nghị sĩ thường xuyên công khai chỉ trích Tổng thống Trump.
Một số nghị sĩ và đồng minh Cộng hòa cho rằng Bộ trưởng Quốc phòng phải chịu trách nhiệm về những quyết định liên quan đến cuộc chiến với Iran. Họ cáo buộc ông góp phần thuyết phục tổng thống phát động chiến dịch quân sự mà thiếu chiến lược rút lui rõ ràng.
Những người chỉ trích cũng đặt câu hỏi về kế hoạch ứng phó với hậu quả chính trị của chiến dịch. Theo một số nghị sĩ Cộng hòa, ông Hegseth tích cực ủng hộ chiến tranh và đánh giá quá cao khả năng Mỹ giành chiến thắng nhanh chóng.
Những bất đồng này xuất hiện sau thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử quốc hội. Một số thành viên trong đảng đang tìm cách xác định trách nhiệm đối với những quyết định gây tranh cãi của chính quyền.
Để một bộ trưởng bị bãi nhiệm thông qua luận tội, Hạ viện trước hết phải thông qua các cáo buộc. Thượng viện sau đó phải tổ chức xét xử và cần ít nhất hai phần ba số thượng nghị sĩ có mặt bỏ phiếu kết tội.
Quy trình này khiến khả năng bãi nhiệm một quan chức nội các trở nên khó khăn hơn nhiều so với việc thông qua nghị quyết luận tội tại Hạ viện. Vì vậy, ngay cả khi sáng kiến của ông Massie nhận được sự ủng hộ, kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào tương quan lực lượng tại Thượng viện.
Đảng Dân chủ chuẩn bị gia tăng giám sát chính quyền
Sau cuộc bầu cử, đảng Dân chủ tuyên bố sẽ sử dụng quyền kiểm soát Quốc hội để giám sát chặt chẽ hoạt động của Nhà Trắng. Phe này muốn ngăn chặn những chính sách không nhận được sự đồng thuận và buộc các quan chức chính quyền giải trình.
Trong hai năm đầu nhiệm kỳ, ông Trump có lợi thế khi đảng Cộng hòa nắm đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện. Sự ủng hộ của các nghị sĩ cùng đảng giúp tổng thống thúc đẩy nhiều chương trình mà không gặp nhiều trở ngại từ Quốc hội.
Cán cân quyền lực mới khiến giai đoạn tiếp theo trong nhiệm kỳ trở nên phức tạp hơn. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries khẳng định Quốc hội phải phục vụ người dân Mỹ, thay vì hoạt động vì tổng thống, phó tổng thống hay Tòa án Tối cao.
Đảng Dân chủ dự kiến tập trung vào một số vấn đề kinh tế và đối ngoại. Những ưu tiên được công bố gồm khôi phục trợ cấp bảo hiểm y tế, xóa bỏ thuế quan và gây sức ép để ông Trump chấm dứt chiến tranh với Iran.
Quyền kiểm soát các ủy ban tại Quốc hội cũng tạo điều kiện cho phe Dân chủ mở rộng hoạt động điều tra. Các ủy ban có thể tổ chức phiên điều trần, triệu tập nhân chứng và yêu cầu cung cấp tài liệu phục vụ quá trình giám sát.
Robert Garcia, nghị sĩ bang California, dự kiến giữ vai trò chủ trì một ủy ban phụ trách các cuộc điều tra. Ông đã cảnh báo các nghị sĩ Cộng hòa chuẩn bị luật sư, cho thấy phe Dân chủ có thể sớm tiến hành những hoạt động giám sát quyết liệt.
Hegseth và Elon Musk có thể trở thành mục tiêu điều tra
Các lĩnh vực mà đảng Dân chủ quan tâm không chỉ giới hạn ở chính sách quân sự. Những cuộc điều tra tiềm năng có thể xem xét lợi ích kinh doanh của gia đình ông Trump, quyết định phát động chiến dịch tại Iran và vụ án liên quan đến Jeffrey Epstein.
Elon Musk và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cũng được nhắc đến trong danh sách những nhân vật có thể trở thành mục tiêu điều tra ban đầu. Tuy nhiên, đây mới là những định hướng được truyền thông đề cập, chưa phải quyết định điều tra chính thức đối với từng cá nhân.
Thượng nghị sĩ Dân chủ bang California Alex Padilla cho rằng Quốc hội không thể để thêm hai năm trôi qua mà không yêu cầu chính quyền giải trình. Ông nhấn mạnh trách nhiệm không chỉ thuộc về tổng thống mà còn liên quan đến những thành viên khác trong bộ máy hành pháp.
Đảng Cộng hòa cảnh báo sẽ phản đối những cuộc điều tra mà họ cho là mang tính trả đũa chính trị. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson tuyên bố các nghị sĩ Cộng hòa sẽ tìm cách ngăn chặn việc sử dụng quyền lực Quốc hội cho mục đích đối đầu đảng phái.
Trong khi đó, một số thành viên Cộng hòa có thể thay đổi cách tiếp cận sau khi vị thế của ông Trump suy yếu. Giáo sư Paulina Matera, Trưởng khoa Nghiên cứu Mỹ và Truyền thông đại chúng tại Đại học Łódź, nhận định những nghị sĩ có quan điểm độc lập hơn có thể lên tiếng mạnh mẽ khi ảnh hưởng của nhóm ủng hộ tổng thống giảm.
Khả năng luận tội Trump vẫn đối mặt rào cản
Đảng Dân chủ cũng không loại trừ khả năng khởi động thủ tục luận tội Tổng thống Trump. Việc kiểm soát Hạ viện tạo điều kiện để phe này đưa ra cáo buộc, tổ chức điều tra và tiến hành các bước cần thiết theo quy định hiến pháp.
Tuy nhiên, luận tội tại Hạ viện không đồng nghĩa với việc tổng thống lập tức mất chức. Thượng viện phải tổ chức xét xử và cần sự ủng hộ của ít nhất hai phần ba số thượng nghị sĩ có mặt để kết tội.
Đây là rào cản đáng kể đối với đảng Dân chủ nếu không có đủ sự ủng hộ từ một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa. Dù vậy, phe đối lập vẫn có thể sử dụng các cuộc điều tra và phiên điều trần để gây sức ép chính trị lên Nhà Trắng.
Người dân thuộc cả hai đảng cũng dự báo giai đoạn tiếp theo sẽ có nhiều xung đột. Brandon Morris, một cử tri Cộng hòa 27 tuổi, cho rằng hai năm tới sẽ rất khó khăn và khả năng ông Trump bị luận tội là điều không thể loại trừ.
Trump phát tín hiệu sẵn sàng thương lượng
Dù đối mặt với Quốc hội có sự tham gia mạnh mẽ của phe đối lập, ông Trump vẫn nắm giữ quyền phủ quyết các dự luật. Quốc hội chỉ có thể vô hiệu hóa quyền này nếu đạt đa số hai phần ba tại cả Hạ viện và Thượng viện.
Quyền phủ quyết giúp tổng thống duy trì ảnh hưởng đáng kể đối với chương trình lập pháp. Vì vậy, ngay cả khi đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, việc thông qua những chính sách lớn vẫn cần tính đến lập trường của Nhà Trắng.
Sau cuộc bầu cử, ông Trump phát tín hiệu muốn hợp tác với đảng Dân chủ. Trong cuộc trao đổi với New York Times, tổng thống cho biết chính quyền của ông sẵn sàng tìm kiếm khả năng phối hợp với phe đối lập.
Trong cuộc phỏng vấn với Politico, ông Trump cũng nói không muốn dành hai năm tiếp theo chỉ để phủ quyết các dự luật. Ông cho biết các nghị sĩ Dân chủ đã liên hệ về khả năng hợp tác trong tương lai.
Những tín hiệu này cho thấy Nhà Trắng có thể phải điều chỉnh cách làm việc khi tương quan quyền lực tại Quốc hội thay đổi. Trong khi đó, kế hoạch luận tội Hegseth dự kiến được đưa ra khi Quốc hội họp lại vào tuần tới, trở thành một trong những phép thử đầu tiên đối với quan hệ giữa chính quyền Trump và các nghị sĩ hai đảng.
Thanh Mai - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
