Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Donald Trump đang xem xét khả năng ân xá trên diện rộng cho các nhân viên chính quyền cấp dưới. Động thái này được cho là nhằm bảo vệ những người thực thi chính sách trước nguy cơ điều tra hình sự, giám sát của Quốc hội và các vụ kiện trong tương lai.
Phương án đang được thảo luận có thể liên quan đến hàng nghìn nhân viên chính phủ. Tuy nhiên, chưa có quyết định chính thức về quy mô, đối tượng hay điều kiện áp dụng. Các cuộc trao đổi hiện tập trung vào khả năng bảo vệ những người tham gia một số lĩnh vực chính sách nhạy cảm, thay vì ân xá toàn bộ nhân sự cấp dưới.
Nhà Trắng cân nhắc phạm vi ân xá
Lo ngại lớn nhất là những nhân viên trực tiếp triển khai chỉ thị của chính quyền có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý sau này. Dù không phải người quyết định chính sách, họ vẫn có nguy cơ bị điều tra nếu hoạt động được thực hiện bị nghi ngờ vi phạm pháp luật.
Theo các nguồn tin am hiểu những cuộc trao đổi nội bộ, đội ngũ pháp lý của Nhà Trắng đang xem xét các phương án bảo vệ nhân viên. Một nguồn tin cho rằng khả năng ân xá toàn bộ nhân viên cấp dưới không cao. Thay vào đó, Tổng thống Trump có thể cân nhắc những lệnh ân xá dành cho các nhóm tham gia vào những lĩnh vực cụ thể.
Ba lĩnh vực được đề cập gồm trục xuất, chiến tranh và thương mại. Đây là những mảng hoạt động có thể dẫn đến tranh chấp pháp lý hoặc sự giám sát của các cơ quan có thẩm quyền. Hiện chưa có thông tin xác nhận danh sách người được hưởng ân xá đã được lập hay tiêu chí lựa chọn đã được thống nhất.
Các đồng minh chính trị thúc giục chuẩn bị
Sức ép bảo vệ nhân viên không chỉ xuất phát từ nội bộ Nhà Trắng. Heritage Foundation và American Moment, hai tổ chức có ảnh hưởng trong giới bảo thủ, được cho là đã thúc giục các cố vấn của ông Trump chuẩn bị phương án ân xá hoặc hỗ trợ chi phí luật sư cho những người có nguy cơ đối mặt với điều tra hình sự và điều tra của Quốc hội.
Mike Davis, một đồng minh của Tổng thống Trump, cũng tuyên bố muốn gây sức ép để Nhà Trắng xem xét các lệnh ân xá có phạm vi rộng, mang tính phòng ngừa. Đề xuất này hướng đến việc bảo vệ những người thuộc mạng lưới hoạt động của tổng thống trước khi họ bị điều tra hoặc phải ra tòa.
Ông Trump từng bày tỏ không muốn những người làm việc cho chính quyền phải tự thuê luật sư và trải qua nhiều năm vướng vào các thủ tục pháp lý. Quan điểm này phản ánh mối lo ngại của những người ủng hộ ông về chi phí và hệ quả pháp lý mà nhân viên cấp dưới có thể phải gánh chịu khi thực hiện nhiệm vụ công vụ.
Tranh luận về giới hạn quyền ân xá
Khả năng ân xá hàng loạt đặt ra câu hỏi về giới hạn quyền lực tổng thống. Liz Oyer, luật sư phụ trách vấn đề ân xá dưới thời chính quyền Joe Biden, nhận định chưa có tiền lệ về việc một tổng thống ban hành lệnh ân xá mang tính phòng ngừa cho toàn bộ nhân sự thuộc chính quyền của mình.
Theo bà Oyer, một biện pháp có phạm vi như vậy có thể tạo ra tình huống chưa từng có trong lịch sử chính trị Mỹ. Những người thực thi quyền lực hành pháp khi đó có thể được bảo vệ trước nguy cơ chịu trách nhiệm pháp lý, ngay cả khi các vấn đề liên quan chưa được giải quyết. Điều này làm dấy lên tranh luận về tác động của quyền ân xá đối với hoạt động điều tra và xử lý những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Robert Weissman, đại diện tổ chức Public Citizen, nhấn mạnh trách nhiệm giải trình của các quan chức chính quyền. Theo ông, một Bộ Tư pháp thực hiện đúng chức trách phải điều tra những hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng, bất kể người liên quan giữ vị trí nào trong bộ máy nhà nước.
Tranh luận vì thế không chỉ xoay quanh việc hỗ trợ pháp lý cho nhân viên. Vấn đề cốt lõi là cách cân bằng giữa quyền ân xá theo hiến pháp của tổng thống và nguyên tắc mọi cá nhân đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Tiền lệ ân xá của Trump thu hút chú ý
Trong nhiệm kỳ của mình, ông Trump đã ân xá hoặc giảm án cho khoảng 1.700 người. Tuy nhiên, việc xem xét bảo vệ hàng nghìn nhân viên chính quyền trước khi có kết luận điều tra sẽ khác biệt đáng kể về quy mô, đối tượng và mục đích sử dụng quyền ân xá.
Thông thường, các lệnh ân xá được áp dụng cho những cá nhân hoặc nhóm người cụ thể. Phương án đang được thảo luận lại có thể bao gồm cả những người chưa bị cơ quan chức năng điều tra và chưa có kết luận về trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, phạm vi bảo vệ và cơ sở áp dụng sẽ là những vấn đề trọng tâm nếu kế hoạch được thúc đẩy.
Đến nay, chưa có xác nhận Tổng thống Trump đã quyết định ban hành các lệnh ân xá nói trên. Những thông tin được tiết lộ mới cho thấy đây là một phương án đang được cân nhắc, trong bối cảnh các đồng minh chính trị kêu gọi tăng cường bảo vệ nhân viên chính quyền.
Nếu kế hoạch được triển khai, chính quyền Mỹ có thể phải đối mặt với tranh cãi lớn về tính hợp pháp, giới hạn quyền lực tổng thống và trách nhiệm giải trình. Khi chưa có quyết định cụ thể, tương lai pháp lý của những nhân viên liên quan vẫn chưa rõ ràng, còn đề xuất ân xá diện rộng tiếp tục đặt ra nhiều câu hỏi về nguyên tắc thực thi pháp luật tại Mỹ.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
