Đức đã thu hẹp phạm vi tìm kiếm địa điểm lưu trữ lâu dài chất thải hạt nhân có độ phóng xạ cao xuống dưới 5% diện tích lãnh thổ. Kết quả công bố ngày 27/10/2026 đánh dấu bước tiến trong quá trình lựa chọn địa điểm, nhưng nước này vẫn chưa quyết định nơi xây dựng kho lưu trữ cuối cùng.
Cơ quan Liên bang phụ trách lưu trữ chất thải phóng xạ Đức (Bundesgesellschaft für Endlagerung – BGE) đang đánh giá các khu vực có điều kiện địa chất phù hợp. Đức đặt mục tiêu tìm được địa điểm lưu trữ cuối cùng chậm nhất vào năm 2050, nhằm quản lý khoảng 27.000 m³ chất thải phóng xạ phát sinh trong hơn 60 năm sản xuất điện hạt nhân.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Phạm vi tìm kiếm giảm mạnh qua các giai đoạn
Năm 2020, BGE xác định 90 khu vực có tiềm năng phù hợp để tiếp tục nghiên cứu, chiếm gần 54% diện tích nước Đức. Sau nhiều vòng đánh giá, phạm vi này tiếp tục thu hẹp, từ khoảng 25% vào năm 2025 xuống dưới 5% trong kết quả mới nhất.
Năm bang không còn nằm trong danh sách khu vực tiếp tục xem xét gồm Rheinland-Pfalz, Hessen, Berlin, Sachsen và Saarland. Saarland đã bị loại khỏi quá trình tìm kiếm từ năm 2020, còn Rheinland-Pfalz rời danh sách vào năm 2025.
Trong năm 2026, Hessen, Berlin và Sachsen cũng được loại khỏi phạm vi nghiên cứu. Điều này không đồng nghĩa toàn bộ quá trình xử lý chất thải hạt nhân tại các bang đã kết thúc, mà chỉ cho thấy các khu vực ở đó không còn được xem xét cho địa điểm lưu trữ theo giai đoạn lựa chọn hiện nay.
Tại Nordrhein-Westfalen (NRW), phạm vi tìm kiếm cũng giảm đáng kể. Những khu vực từng được xem xét trong năm 2025 bao gồm toàn bộ Münsterland, một phần Niederrhein và Ostwestfalen-Lippe.
Theo kết quả mới, chỉ còn một số khu vực nhỏ ở phía bắc NRW tiếp tục được nghiên cứu. Trong đó có những địa điểm thuộc hai huyện Minden-Lübbecke và Steinfurt. Việc thu hẹp phạm vi giúp tập trung nguồn lực khảo sát vào những nơi có triển vọng địa chất phù hợp hơn.
Địa chất phải bảo đảm an toàn trong một triệu năm
Tiêu chí cốt lõi trong quá trình lựa chọn là khả năng cách ly chất phóng xạ khỏi con người và môi trường trong thời gian cực dài. Chất thải có độ phóng xạ cao có thể tiếp tục gây nguy hiểm lâu sau khi các nhà máy điện hạt nhân ngừng hoạt động.
BGE xem xét ba nhóm đá chính có thể phù hợp để xây dựng kho sâu dưới lòng đất: đá muối, đá sét và đá kết tinh như granite. Mỗi loại đá có đặc điểm riêng về khả năng ngăn nước, độ ổn định và điều kiện hình thành địa chất.
Các chuyên gia đánh giá cấu trúc những lớp đá, mức độ biến động địa chất và dấu vết xói mòn. Mục tiêu là xác định những khu vực có thể duy trì điều kiện an toàn trong hàng triệu năm, thay vì chỉ dựa vào mức độ ổn định ở thời điểm khảo sát.
Lisa Seidel, chuyên gia của BGE, giải thích rằng cơ quan này tìm kiếm những địa điểm có điều kiện địa chất ít thay đổi trong khoảng thời gian rất dài. Các yếu tố địa chất phải được phân tích để đánh giá liệu những lớp đá bên trên và xung quanh kho có thể tiếp tục giữ vai trò bảo vệ hay không.
Yêu cầu đặt ra đối với kho lưu trữ cuối cùng là bảo đảm an toàn trong khoảng một triệu năm. Đây là thách thức đặc biệt lớn vì các cơ quan chức năng phải tính đến những biến đổi tự nhiên có thể xảy ra vượt xa khoảng thời gian tồn tại của nhiều công trình do con người xây dựng.
Đức vẫn phải xử lý chất thải sau khi đóng cửa nhà máy
Đức chính thức chấm dứt sản xuất điện hạt nhân vào tháng 4/2023, khép lại hơn sáu thập kỷ sử dụng nguồn năng lượng này. Quyết định rút khỏi điện hạt nhân gắn với những lo ngại về an toàn, đặc biệt sau thảm họa Fukushima tại Nhật Bản năm 2011, cùng bài toán xử lý chất thải lâu dài.
Tuy nhiên, việc đóng cửa các nhà máy không làm biến mất lượng chất thải đã tích lũy. Khoảng 27.000 m³ chất thải hạt nhân có độ phóng xạ cao vẫn cần được quản lý an toàn. Kho lưu trữ cuối cùng phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về địa chất và khả năng cách ly trong thời gian dài.
Chất thải phóng xạ cần được kiểm soát vì bức xạ ion hóa có thể gây tổn thương tế bào và làm tăng nguy cơ ung thư. Một số chất phóng xạ tồn tại rất lâu, khiến việc lưu trữ không thể chỉ dựa vào các biện pháp quản lý trong vài chục năm.
Kho lưu trữ địa chất sâu được nghiên cứu nhằm cô lập chất thải khỏi môi trường bên ngoài bằng các lớp đá tự nhiên kết hợp với những hàng rào kỹ thuật. Việc lựa chọn địa điểm vì vậy cần dựa trên bằng chứng khoa học, thay vì chỉ xem xét điều kiện xây dựng hoặc khoảng cách tới khu dân cư.
Các bước tiếp theo hướng tới quyết định vào năm 2050
Theo kế hoạch, BGE dự kiến đề xuất từ 5 đến 10 khu vực có điều kiện phù hợp nhất vào cuối năm 2027. Những khu vực này sẽ được đưa vào giai đoạn khảo sát chi tiết trên mặt đất để thu thập thêm dữ liệu địa chất.
Sau đó, Cơ quan Liên bang về An toàn xử lý chất thải hạt nhân (BASE) sẽ xem xét kết quả. Quốc hội Liên bang Đức sẽ quyết định những khu vực được chuyển sang giai đoạn tiếp theo của quy trình lựa chọn.
Việc một khu vực tiếp tục được nghiên cứu không có nghĩa địa điểm đó chắc chắn sẽ trở thành nơi xây dựng kho. Các kết quả khảo sát tiếp theo vẫn có thể làm thay đổi danh sách, trước khi cơ quan chức năng đưa ra quyết định cuối cùng.
Mốc thời gian hiện được đặt ra là lựa chọn địa điểm lưu trữ cuối cùng chậm nhất vào năm 2050. Kết quả ngày 27/10/2026 mới phản ánh tiến độ sàng lọc địa chất; Đức vẫn phải hoàn tất các bước đánh giá, khảo sát và quyết định theo quy trình trước khi xác định nơi lưu trữ lâu dài lượng chất thải hạt nhân còn tồn đọng.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Tagesschau, WDR và BGE
