Một phóng sự điều tra của đài truyền hình công MDR nêu lên câu hỏi về khả năng khai thác hệ thống an sinh của Đức trong bối cảnh di chuyển tự do trong Liên minh châu Âu (EU).
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Phóng sự mang tên “Di cư trong EU vì nghèo đói: Nhà nước phúc lợi đi vào ngõ cụt?” tập trung vào trường hợp những gia đình có nhiều con, làm việc rất ít nhưng vẫn nhận được các khoản trợ cấp đáng kể.
Theo số liệu nêu trong phóng sự, năm 2025 Cơ quan gia đình của Cơ quan Lao động Liên bang Đức đã chuyển 528 triệu euro tiền nuôi con (Kindergeld) ra các tài khoản ở nước ngoài. Số tiền này tương đương khoảng 1% trong tổng số 55,3 tỷ euro Kindergeld mà Đức chi trả trong năm đó.
Kindergeld và các làng Romania
Kindergeld là trợ cấp nuôi con do nhà nước Đức chi trả, được tính theo số con và độ tuổi của trẻ. Quyền nhận trợ cấp không phụ thuộc vào mức giá sinh hoạt tại quốc gia nơi trẻ đang sống.
Phóng sự MDR quay lại một số làng ở Romania sau tám năm. Ở đó, nhiều gia đình đông con, trong đó có gia đình từ 10 đến 15 con, nhận Kindergeld từ Đức.
Chính quyền địa phương cho biết mỗi tháng cấp giấy xác nhận cho khoảng 30 hộ không nhận trợ cấp tương đương tại Romania, nhằm tạo điều kiện cho họ hưởng mức trợ cấp cao hơn tại Đức.
Người dẫn chương trình ghi nhận sự thay đổi về nhà cửa và phương tiện đi lại ở các làng này.
Một số gia đình được mô tả là đã có nhà khang trang và xe hơi đắt tiền. Tuy nhiên, phóng sự không khẳng định rằng mọi trường hợp nhận Kindergeld đều vi phạm pháp luật hay trục lợi.
Điều kiện “người lao động”
Trọng tâm tranh luận là định nghĩa “người lao động” theo luật EU.
Một công dân EU làm công việc bán thời gian hoặc vài giờ mỗi tuần, tức Minijob, có thể được coi là người lao động và tiếp cận một số trợ cấp xã hội bổ sung.
Phóng sự đưa ra một ví dụ tính toán: một gia đình có bảy con chỉ kiếm được gần 700 euro từ công việc Minijob.
Sau khi cộng Kindergeld, trợ cấp cơ bản và các khoản hỗ trợ khác, tổng thu nhập ròng có thể đạt khoảng 4.500 euro mỗi tháng, chưa tính tiền thuê nhà do nhà nước chi trả.
Mức thu nhập này được so sánh với thu nhập của người làm toàn thời gian có mức lương khá tại Đức. Con số minh họa này nêu lên câu hỏi về ranh giới giữa quyền an sinh hợp pháp và khả năng lạm dụng hệ thống phúc lợi.
Áo từng muốn điều chỉnh
Áo từng áp dụng cơ chế điều chỉnh tiền trợ cấp gia đình theo mức giá và sức mua tại quốc gia nơi con của người lao động cư trú. Nếu trẻ sống ở nước có chi phí sinh hoạt thấp hơn, mức trợ cấp có thể bị giảm.
Tuy nhiên, ngày 16/6/2022, Tòa án Công lý châu Âu (EuGH) phán quyết cơ chế này trái luật EU trong vụ kiện Ủy ban châu Âu kiện Cộng hòa Áo, vụ C-328/20. Tòa cho rằng việc điều chỉnh trợ cấp theo nơi cư trú của trẻ tạo ra sự phân biệt đối xử gián tiếp dựa trên quốc tịch và không được biện minh.
Theo phán quyết, các nước thành viên phải trả trợ cấp gia đình cho người lao động di chuyển trong EU theo đúng số tiền quy định, không điều chỉnh theo sức mua hay mức giá tại nước nơi trẻ sống.
Đức tăng cường kiểm tra
Chính phủ Đức đang xem xét siết chặt kiểm tra bằng cách kết nối dữ liệu giữa các cơ quan chức năng. Mục tiêu là phát hiện hợp đồng lao động không thực chất hoặc thông tin khai báo sai, đồng thời tạm dừng chi trả khi có nghi ngờ trục lợi.
Một số chuyên gia cho rằng giải pháp bền vững hơn phải nằm ở cấp độ EU. Họ đề xuất xác định lại ngưỡng làm việc hoặc thu nhập tối thiểu trước khi một người có quyền tiếp cận hệ thống an sinh của quốc gia có mức phúc lợi cao hơn.
Tranh luận này đặt Đức trước lựa chọn khó: bảo đảm quyền di chuyển và bình đẳng trong EU, trong khi ngăn các trường hợp khai thác kẽ hở của hệ thống phúc lợi.
Bước tiếp theo của Berlin sẽ phụ thuộc vào khả năng kiểm tra chặt chẽ hơn và khả năng đạt được sự đồng thuận về thay đổi quy định ở cấp Liên minh.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: MDR
