Châu Âu đang đối mặt với những bất ổn an ninh ngày càng lớn khi chính quyền Trump thay đổi cách tiếp cận đối với các đồng minh. Chuyên gia quốc phòng Ulrike Franke cảnh báo Washington không còn là đối tác đáng tin cậy như trước, trong lúc nguy cơ Nga tiến hành các hoạt động phá hoại tiếp tục gây lo ngại.
Những diễn biến ngoại giao liên quan đến cuộc xung đột Ukraine cho thấy châu Âu có nguy cơ bị gạt khỏi các quyết định an ninh quan trọng.
Tranh cãi quanh phát biểu của đặc sứ Mỹ Jared Kushner và những tuyên bố trái chiều về chiến trường Donbas cũng đặt ra nhiều câu hỏi về triển vọng hòa bình.
Washington thay đổi cách tiếp cận với các đồng minh
Ulrike Franke cho rằng chính quyền Trump đang thể hiện xu hướng hành động đơn phương trong các vấn đề quốc tế. Cách tiếp cận này khiến các nước châu Âu khó duy trì vai trò trong những sáng kiến liên quan trực tiếp đến an ninh của lục địa.
Một ví dụ được nhắc đến là cuộc đàm phán tại Oslo, nơi Đức chỉ có thể tham gia theo hình thức trực tuyến. Chi tiết này làm dấy lên lo ngại rằng những đồng minh châu Âu có thể không còn được tham gia đầy đủ vào các cuộc thảo luận quan trọng giữa Washington và những bên liên quan.
Đối với châu Âu, vấn đề không đơn thuần nằm ở hình thức tham dự một cuộc họp. Khi các quyết định về an ninh được đưa ra mà không có sự tham gia thực chất của những quốc gia chịu ảnh hưởng trực tiếp, khả năng phối hợp giữa các đồng minh cũng bị đặt trước thách thức.
Trong nhiều năm, quan hệ xuyên Đại Tây Dương là một trụ cột quan trọng trong cấu trúc an ninh châu Âu. Sự phối hợp với Mỹ giúp các nước châu Âu củng cố khả năng phòng thủ và xử lý những thách thức vượt khỏi phạm vi từng quốc gia.
Nếu Washington tiếp tục ưu tiên các quyết định đơn phương, châu Âu sẽ phải tính toán lại mức độ phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ Mỹ. Đây cũng là lý do Franke cảnh báo các nước trong khu vực cần nhanh chóng tăng cường khả năng tự chủ về quốc phòng.
Nguy cơ phá hoại từ Nga gia tăng sức ép
Bên cạnh những thay đổi trong chính sách của Mỹ, nguy cơ Nga tiến hành các hoạt động phá hoại là một mối lo khác đối với an ninh châu Âu. Hai thách thức này xuất hiện đồng thời, khiến các chính phủ châu Âu phải đánh giá lại những rủi ro đang tác động đến lục địa.
Các hoạt động phá hoại có thể tạo ra sức ép đối với an ninh mà không nhất thiết diễn ra dưới hình thức một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp. Vì vậy, khả năng phát hiện, ngăn chặn và phối hợp ứng phó trở thành những vấn đề cần được chú trọng trong chính sách an ninh.
Trong tình thế đó, tự chủ quốc phòng không chỉ có nghĩa là tăng cường năng lực quân sự. Châu Âu còn cần khả năng chủ động đưa ra quyết định, phối hợp giữa các quốc gia và bảo vệ những lợi ích an ninh của mình.
Cảnh báo của Franke phản ánh sự thay đổi trong cách châu Âu nhìn nhận quan hệ với Mỹ. Washington vẫn là một nhân tố quan trọng, nhưng các nước châu Âu không thể mặc nhiên cho rằng mọi quyết định của chính quyền Mỹ đều phù hợp với lợi ích của mình.
Phát biểu của Jared Kushner gây tranh cãi
Những bất đồng về vai trò của châu Âu còn thể hiện rõ trong các cuộc đàm phán liên quan đến Ukraine.
Jared Kushner, con rể Tổng thống Trump và trưởng phái đoàn đàm phán Mỹ, đã đưa ra những phát biểu gây phản ứng mạnh.
Ông Kushner cho biết Washington tin rằng “Nga có thể là một quốc gia yêu chuộng hòa bình nếu những điều kiện do Tổng thống Putin đưa ra được đáp ứng. ”
Ông đồng thời đặt câu hỏi liệu Ukraine và các nước châu Âu có thực sự sẵn sàng cho hòa bình hay không.
Quan điểm này vấp phải nhiều chỉ trích vì bị cho là đánh đồng trách nhiệm giữa bên phát động cuộc tấn công và bên chịu thiệt hại trong cuộc xung đột. Sau hơn ba năm giao tranh, cách đặt vấn đề như vậy khiến những khác biệt về cách nhìn nhận nguyên nhân và trách nhiệm chiến tranh càng trở nên rõ rệt.
Dấu ấn “hòa bình” của giặc Nga ở Ukraine
Đối với Ukraine, một thỏa thuận hòa bình không thể chỉ được đánh giá qua khả năng chấm dứt giao tranh. Những điều kiện đi kèm cũng liên quan trực tiếp đến chủ quyền, an ninh và khả năng bảo vệ lãnh thổ của quốc gia này.
Trong khi đó, các nước châu Âu có lợi ích trực tiếp đối với kết quả đàm phán. Bất kỳ thỏa thuận nào ảnh hưởng đến cấu trúc an ninh khu vực đều có thể tạo ra hệ quả lâu dài đối với các quốc gia láng giềng của Ukraine.
Ông Kushner cho biết vòng đàm phán tiếp theo có thể có sự tham gia của đại diện châu Âu. Tuy nhiên, phía Moscow vẫn chưa xác nhận khả năng này. Sự thiếu chắc chắn về thành phần tham dự cho thấy vai trò của châu Âu trong tiến trình ngoại giao vẫn chưa được xác định rõ.
Về phía Kyiv, Ukraine tiếp tục khẳng định không chấp nhận một nền hòa bình hình thành từ sự nhượng bộ trước sức ép. Lập trường này cho thấy khoảng cách giữa các bên không chỉ nằm ở phương thức đàm phán mà còn ở những điều kiện căn bản để kết thúc xung đột.
Zelensky bác bỏ tuyên bố của Nga về Donbas
Tranh cãi về thông tin chiến trường tiếp tục làm phức tạp triển vọng ngoại giao. Trong tiến trình đàm phán tại Abu Dhabi, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bác bỏ tuyên bố của các quan chức Nga rằng Moscow đã kiểm soát một nửa khu vực Donbas vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Kyiv.
Ông Zelensky cho biết phía Ukraine đã cung cấp hình ảnh và video nhằm chứng minh tình hình thực tế trên chiến trường. Những tài liệu này cũng nhận được sự xác nhận từ phía Mỹ.
Donbas là khu vực có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine. Những tuyên bố về quyền kiểm soát lãnh thổ tại đây không chỉ liên quan đến tình hình quân sự mà còn ảnh hưởng đến vị thế của mỗi bên trên bàn đàm phán.
Nếu thông tin về chiến trường bị diễn giải sai lệch, các bên có thể đưa ra những đánh giá khác nhau về tương quan lực lượng và khả năng đạt được mục tiêu quân sự. Điều đó cũng có thể tác động đến cách các bên xác định điều kiện cho một thỏa thuận ngừng bắn hoặc hòa bình.
Moscow còn tuyên bố quân đội Nga chỉ cần một đến hai tháng để kiểm soát toàn bộ miền Đông Ukraine. Ông Zelensky bác bỏ nhận định này bằng một phát biểu mang tính mỉa mai, cho rằng Tổng thống Putin đang sống trong một thực tại khác.
Nhà lãnh đạo Ukraine nói ông cũng có thể vẽ ra một bức tranh về việc Ukraine kiểm soát toàn bộ nước Nga, nhưng điều đó không khiến tuyên bố ấy trở thành sự thật. Qua phát biểu này, ông Zelensky muốn nhấn mạnh khoảng cách giữa những tuyên bố chính trị và tình hình thực tế trên chiến trường.
Châu Âu đứng trước sức ép tự bảo đảm an ninh
Ba vấn đề đang đan xen với nhau: chính sách khó dự đoán của Washington, nguy cơ phá hoại từ Nga và những bất đồng trong đàm phán về Ukraine. Chúng khiến môi trường an ninh châu Âu trở nên phức tạp hơn, đồng thời làm gia tăng yêu cầu phối hợp giữa các quốc gia trong khu vực.
Đối với châu Âu, thách thức lớn là duy trì quan hệ với Mỹ nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào những quyết định của Washington. Khả năng tự chủ quốc phòng vì thế trở thành một vấn đề chiến lược, thay vì chỉ là lựa chọn chính sách dài hạn.
Trong lĩnh vực ngoại giao, việc châu Âu có được tham gia vòng đàm phán tiếp theo hay không vẫn chưa rõ ràng. Phía Moscow chưa xác nhận khả năng tham dự của đại diện châu Âu, trong khi Ukraine tiếp tục bác bỏ những điều kiện hòa bình dựa trên sự nhượng bộ trước sức ép.
Những diễn biến tiếp theo tại Abu Dhabi và lập trường của các bên sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến triển vọng đàm phán. Đồng thời, cảnh báo của Ulrike Franke đặt ra yêu cầu để châu Âu củng cố năng lực phòng thủ và chủ động hơn trước những thay đổi trong quan hệ với Mỹ.
Minh Hoa - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
