Mỗi tháng nhận vài nghìn euro, có hợp đồng lao động vô thời hạn, con cái đi học không phải lo học phí và khi ốm đau có bảo hiểm y tế chi trả. Đó là bức tranh cuộc sống của không ít người lao động tại Đức: không giàu có nhanh chóng, nhưng có một thứ mà nhiều người xem là khó đánh đổi, đó là sự an toàn.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Cuộc sống ổn định theo nhịp đều đặn
Với nhiều người Việt sinh sống và làm việc ở Đức, thu nhập hàng tháng đủ để chi trả sinh hoạt, tiết kiệm một phần và thỉnh thoảng đi du lịch một, hai lần mỗi năm. Cuộc sống không dư dả theo kiểu mua sắm thoải mái hay đầu tư lớn, nhưng cũng không phải ngày nào cũng tính toán từng khoản chi thiết yếu.
Điểm quan trọng nằm ở tính ổn định. Người lao động có hợp đồng vô thời hạn thường biết rõ mình nhận bao nhiêu lương, làm bao nhiêu giờ, có bao nhiêu ngày nghỉ phép và phải làm gì khi ốm đau. Hợp đồng vô thời hạn không có ngày kết thúc cố định; nó tiếp tục cho đến khi người lao động hoặc chủ sử dụng lao động chấm dứt theo quy định.
Ở Đức, chủ sử dụng lao động không thể đơn phương chấm dứt hợp đồng một cách tùy tiện. Thông báo chấm dứt phải tuân theo thời hạn và điều kiện đã quy định. Chính điều này tạo nên cảm giác rằng mất việc không phải là rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Bảo hiểm y tế là điểm tựa lớn
Sự an toàn ở Đức không chỉ đến từ việc làm. Hệ thống bảo hiểm xã hội đóng vai trò rất lớn trong đời sống hằng ngày của người lao động và gia đình họ.
Theo quy định chung, người lao động tại Đức phải có bảo hiểm y tế. Khi khám bác sĩ, vào bệnh viện hoặc cần thuốc, bảo hiểm y tế chi trả phần lớn chi phí điều trị theo quy định. Người bệnh vẫn có thể phải trả một số khoản đồng chi trả, nhưng gánh nặng tài chính khi gặp bệnh tật thường thấp hơn nhiều so với việc phải tự lo toàn bộ.
Ngoài bảo hiểm y tế, người làm công thường tham gia bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm chăm sóc dài hạn và bảo hiểm tai nạn. Các khoản này cùng với thuế được khấu trừ từ lương, khiến thu nhập thực nhận thấp hơn con số trên hợp đồng. Đổi lại, người lao động có một mạng lưới an sinh khi ốm, khi thất nghiệp, khi về già hoặc khi gia đình cần chăm sóc.
Với con cái, hệ thống này còn có ý nghĩa dài hạn. Trẻ em không có thu nhập hoặc có thu nhập thấp thường được bảo hiểm y tế theo luật định miễn phí cùng cha mẹ. Ở nhiều bang, việc học tại trường công không thu học phí, nên gia đình không phải gánh khoản chi lớn cho giáo dục phổ thông.
Vì sao người ta ngại rời đi
Chính cảm giác an toàn ấy khiến nhiều người ngại thay đổi. Khi đã có công việc, thu nhập, nhà ở, bảo hiểm và con cái đang học tập ổn định, việc rời Đức đồng nghĩa với việc bắt đầu lại từ đầu.
Người ra đi phải tính lại rất nhiều thứ: tìm việc ở nước mới, xây dựng thu nhập, làm lại thủ tục bảo hiểm, thích nghi với chi phí sinh hoạt và sắp xếp việc học cho con. Ở Đức, những quyền lợi này đã trở thành một phần của thói quen sống. Khi mất đi, chúng không dễ được thay thế ngay.
Có những người không hoàn toàn hài lòng với hiện tại. Họ có thể thấy công việc lặp lại, cuộc sống ít biến động hoặc cảm giác mình đang đi quá chậm so với mong muốn ban đầu. Nhưng khi nhìn sang phương án khác, họ thấy rủi ro lớn hơn lợi ích có thể đạt được.
Đây cũng là lý do vì sao nhiều người dù có ý định trở về Việt Nam để kinh doanh hoặc tìm cơ hội làm giàu, vẫn chần chừ. Họ không necessarily thiếu tham vọng. Họ chỉ phải cân nhắc giữa một cơ hội chưa chắc chắn và một cuộc sống đã có nền tảng.
Đức không phải thiên đường
Tuy vậy, sự an toàn ở Đức không có nghĩa là mọi người đều sống dễ dàng.
Chi phí sinh hoạt cao, thuế và các khoản bảo hiểm xã hội lớn, giá nhà đất đắt đỏ ở nhiều thành phố. Không phải ai cũng có được hợp đồng vô thời hạn hay công việc phù hợp với trình độ.
Nhiều người lao động phải trải qua thời gian thử việc, làm hợp đồng có thời hạn, làm việc theo ca hoặc nhận thu nhập thấp hơn kỳ vọng. Với nhóm này, áp lực chi tiêu và lo lắng về tương lai vẫn hiện hữu. Sự an toàn mà nhiều người nói đến thường là kết quả của nhiều năm làm việc, đóng bảo hiểm và xây dựng đời sống.
Ngoài ra, mức sống ổn định không tự động đồng nghĩa với sự giàu có. Một phần thu nhập đã bị khấu trừ cho thuế và bảo hiểm trước khi về tay người lao động. Vì vậy, nhiều người dù có việc làm tốt vẫn cảm thấy khó tích lũy nhanh hoặc đầu tư lớn.
Sự an toàn hay rào cản thay đổi
Câu hỏi mà nhiều người Việt tại Đức tự đặt ra là: sự an toàn ấy là điều đáng quý, hay đang khiến con người ngại bước ra khỏi vùng an toàn?
Với một số người, đó là thành quả của sự lựa chọn đúng. Họ chấp nhận thu nhập không quá cao và cuộc sống ít biến động để đổi lấy sự vững vàng cho bản thân và con cái. Với người khác, đó có thể là giới hạn. Họ thấy mình có khả năng làm nhiều hơn, kiếm nhiều hơn, nhưng ngại từ bỏ những gì đã có.
Thực tế, không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người. Quyết định ở lại hay rời đi phụ thuộc vào tuổi tác, nghề nghiệp, tình hình gia đình, khả năng thích nghi và mức độ chấp nhận rủi ro của từng người.
Một người trẻ, chưa có gia đình và có kỹ năng dễ chuyển đổi có thể thấy việc bắt đầu lại là cơ hội.
Một người đã ổn định nhiều năm, có con đang học, có thể coi sự an toàn hiện tại là giá trị lớn nhất.
Điều rõ ràng là ở Đức, sự an toàn không chỉ là cảm xúc chủ quan. Nó được xây từ hợp đồng lao động, hệ thống bảo hiểm, giáo dục công và những quy định bảo vệ người lao động.
Chính vì được xây dựng vững như vậy, nó mới khiến nhiều người muốn đi cũng khó, mà ở lại thì cả đời chưa chắc đã giàu, nhưng cũng không dễ dàng buông bỏ.
Hoài Uyên
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
