Phong trào MAGA đang đối mặt với những rạn nứt nghiêm trọng sau thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ ngày 3/11. Phó Tổng thống JD Vance cùng nhiều nhân vật bảo thủ từng ủng hộ Donald Trump bắt đầu công khai chỉ trích đường lối của Tổng thống, trong khi cuộc đua giành quyền kế nhiệm năm 2028 đã được nhắc đến.
Những bất đồng không chỉ liên quan đến cuộc chiến Iran mà còn tập trung vào kinh tế, giá nhiên liệu, chi phí sinh hoạt và chính sách đối ngoại. Đây là những vấn đề trực tiếp đe dọa nền tảng ủng hộ từng giúp Trump giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024.
Trump né tránh trách nhiệm sau thất bại
Chỉ một ngày sau thất bại bầu cử, Trump đã xuất hiện tại công trường xây dựng phòng khiêu vũ mới ở Nhà Trắng. Đây là dự án mà ông đặc biệt quan tâm, với sự tài trợ từ các tỷ phú công nghệ tại Thung lũng Silicon.
Trong buổi xuất hiện trước truyền thông, Tổng thống dành nhiều thời gian nói về đá cẩm thạch, cửa sổ và màu sơn của công trình. Những người có mặt thỉnh thoảng vỗ tay, trong khi câu hỏi về trách nhiệm chính trị của ông sau thất bại gần như bị đẩy xuống phía sau.
Khi được hỏi liệu cuộc chiến Iran có phải nguyên nhân chính khiến đảng Cộng hòa thất bại hay không, Trump ban đầu thừa nhận điều này phần lớn là đúng. Ông giải thích chiến tranh đã đẩy giá xăng tăng cao. Tuy nhiên, ngay sau đó, ông lại cho rằng giá dầu mới là nguyên nhân chủ yếu, chứ không phải cuộc chiến.
Thái độ này tương tự cách Trump phản ứng trong đêm bầu cử. Ông lập luận rằng tên mình không xuất hiện trên lá phiếu nên kết quả thất bại không thể được xem là sự phản đối trực tiếp đối với cá nhân Tổng thống.
Lập luận đó khó thuyết phục khi trước bầu cử, Trump liên tục vận động cử tri xem cuộc bỏ phiếu như một cuộc trưng cầu về chính ông. Những ứng cử viên Cộng hòa do ông lựa chọn cũng phải đối mặt với những thất bại nặng nề.
Cuộc chiến Iran là một trong những yếu tố khiến tình hình thêm bất lợi. Xung đột gây khó khăn cho hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu tăng kéo theo chi phí nhiên liệu và áp lực kinh tế đối với người dân Mỹ.
Vance và các đối thủ bắt đầu tính toán năm 2028
Phó Tổng thống JD Vance đang nổi lên như một trong những tiếng nói quan trọng nhất của phe bảo thủ muốn điều chỉnh chiến lược sau thất bại. Trong một bài phân tích, ông cho rằng đảng Cộng hòa cần chấm dứt xung đột tại Trung Đông, giảm chi phí sinh hoạt và đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu.
Vance đồng thời đề cập đến sự cần thiết phải thay đổi quan hệ với Israel. Quan điểm này cho thấy những tranh luận trong nội bộ phe bảo thủ đang mở rộng sang chính sách đối ngoại, lĩnh vực trước đây Trump thường yêu cầu sự ủng hộ gần như tuyệt đối.
Một số cơ quan truyền thông Mỹ xem những phát biểu của Vance như bước thăm dò cho chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2028. Trước cuộc bầu cử Quốc hội, ông vẫn được xem là người kế nhiệm tiềm năng của Trump và nhận được sự ủng hộ đáng kể từ lực lượng MAGA.
Thống đốc Florida Ron DeSantis cũng bắt đầu phát đi những tín hiệu về khả năng trở lại cuộc đua chính trị cấp quốc gia. Ông từng cạnh tranh với Trump trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa năm 2024 nhưng không thành công.
Lần này, DeSantis chỉ trích các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội, trong đó có việc họ phản đối công bố hồ sơ liên quan đến Jeffrey Epstein, tội phạm tình dục đã qua đời. Những phát biểu của ông cho thấy khoảng cách với Trump có thể đang lớn dần.
Cựu Hạ nghị sĩ Marjorie Taylor Greene, một nhân vật MAGA từng có bất đồng với Trump về vụ Epstein, thậm chí yêu cầu khai trừ Tổng thống khỏi đảng Cộng hòa. Khả năng này khó trở thành hiện thực, nhưng phản ứng của bà phản ánh mức độ căng thẳng trong nội bộ phong trào.
Những tranh luận về khả năng Trump tìm kiếm nhiệm kỳ tổng thống thứ ba cũng trở nên kém thực tế sau thất bại. Theo Tu chính án thứ 22 của Hiến pháp Mỹ, một người không thể được bầu làm Tổng thống quá hai lần. Vì vậy, trọng tâm chính trị đang chuyển dần sang câu hỏi ai sẽ lãnh đạo phe MAGA sau Trump.
Chi phí sinh hoạt trở thành điểm yếu lớn nhất
Nguyên nhân quan trọng nhất khiến cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa nằm ở kinh tế. Theo tính toán của Viện Chính sách thuế và kinh tế (ITEP), 99% cử tri có ít tiền hơn để chi tiêu sau một năm rưỡi nhiệm kỳ của Trump so với trước đó.
Áp lực này không phải vấn đề trừu tượng. Người dân Mỹ nhìn thấy rõ sự thay đổi qua giá nhiên liệu tại các trạm xăng, hóa đơn sinh hoạt và chi phí mua thực phẩm. Khi thu nhập không theo kịp giá cả, những cam kết cải thiện đời sống của chính quyền trở thành thước đo trực tiếp đối với sự tín nhiệm chính trị.
Đảng Cộng hòa từng giành được sự ủng hộ nhờ cam kết cải thiện kinh tế và bảo vệ lợi ích của người lao động Mỹ. Tuy nhiên, các chính sách thuế quan, định hướng đối ngoại và những lựa chọn ngân sách của chính quyền Trump đang khiến một bộ phận cử tri nghi ngờ những cam kết đó.
Gói luật lớn do đảng Cộng hòa thông qua còn cắt giảm một số khoản trợ cấp xã hội. Những thay đổi đang được triển khai từng bước, tạo thêm áp lực cho các hộ gia đình có thu nhập thấp và những người phụ thuộc vào hỗ trợ công.
Trong khi đó, chính quyền Trump tiếp tục theo đuổi lập trường cứng rắn về văn hóa, chống lại các phong trào được phe bảo thủ gọi là tư tưởng thức tỉnh và chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, những thông điệp này ngày càng khó tạo sức hút khi cử tri phải đối mặt với những vấn đề thiết thực như tiền thuê nhà, thực phẩm và hóa đơn y tế.
Liên minh cử tri của Trump xuất hiện những vết nứt
South Carolina, bang vốn là thành trì lâu năm của đảng Cộng hòa, trở thành một ví dụ đáng chú ý về sự thay đổi trong tâm lý cử tri. Tại đây, ứng cử viên Darline, em gái Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, thất bại trong cuộc tranh cử chiếc ghế Thượng viện mà đảng Cộng hòa nắm giữ suốt nhiều thập kỷ.
Một cử tri tại bang này cho biết bà phải lựa chọn giữa thanh toán hóa đơn y tế và mua thực phẩm. Tình cảnh đó cho thấy khó khăn kinh tế có thể tác động trực tiếp đến quyết định bỏ phiếu, bất kể cử tri từng ủng hộ đảng phái nào.
Sự dịch chuyển còn thể hiện rõ trong các nhóm cử tri từng đóng vai trò quan trọng giúp Trump chiến thắng năm 2024. Trong nhóm nam giới từ 18 đến 29 tuổi, tỷ lệ ủng hộ đã chuyển 38 điểm phần trăm theo hướng có lợi cho đảng Dân chủ.
Trong cộng đồng cử tri gốc Latino, mức dịch chuyển đạt 28 điểm phần trăm. Ngay cả nhóm nam giới da trắng không có bằng đại học, một lực lượng cử tri nòng cốt của Trump, cũng ghi nhận mức thay đổi 14 điểm phần trăm.
Những con số này cho thấy liên minh cử tri từng đưa Trump trở lại Nhà Trắng không còn duy trì được sự gắn kết như trước. Các vấn đề kinh tế đang lấn át những khẩu hiệu về chiến tranh văn hóa và lòng trung thành chính trị.
Bài học từ thất bại của đảng Dân chủ năm 2014
Thất bại hiện nay gợi lại tình cảnh của đảng Dân chủ dưới thời Tổng thống Barack Obama sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2014. Khi đó, đảng này mất 9 ghế tại Thượng viện và không còn duy trì được thế đa số ủng hộ tại Quốc hội.
Đảng Dân chủ khi ấy bị đánh giá thiếu một thông điệp tranh cử thống nhất trên toàn quốc. Các ứng cử viên hoạt động thiếu phối hợp và không đưa ra được triển vọng tương lai đủ sức thuyết phục cử tri.
Ngược lại, đảng Cộng hòa tập trung vận động chống lại chương trình cải cách bảo hiểm y tế Obamacare và kêu gọi cử tri bỏ phiếu đánh giá chính quyền Obama. Chiến lược này giúp họ giành chiến thắng và tạo tiền đề cho sự trỗi dậy của Trump.
Mười hai năm sau, chiến thuật tương tự đang phát huy tác dụng theo chiều ngược lại. Cử tri sử dụng cuộc bầu cử Quốc hội để đánh giá chính quyền đương nhiệm, đặc biệt khi những cam kết kinh tế không mang lại kết quả như mong đợi.
Thất bại của đảng Cộng hòa cũng khiến một nhận định cũ của Lindsey Graham được nhắc lại. Trước khi Trump giành chiến thắng năm 2016, Graham từng cảnh báo rằng nếu đảng Cộng hòa đề cử Trump, đảng sẽ phải trả giá nặng nề.
Sau đó, Graham chuyển từ một trong những người chỉ trích Trump gay gắt sang đồng minh trung thành của Tổng thống. Tuy nhiên, thất bại bầu cử lần này khiến cảnh báo trước đây của ông được nhìn nhận dưới một góc độ khác.
Trong thời gian tới, đảng Cộng hòa phải đối mặt với hai nhiệm vụ khó khăn: khôi phục niềm tin của cử tri và giải quyết những bất đồng về đường lối lãnh đạo. JD Vance, Ron DeSantis cùng các nhân vật MAGA khác có thể tiếp tục cạnh tranh ảnh hưởng, nhưng cuộc bầu cử tổng thống năm 2028 vẫn còn hai năm phía trước.
Trước mắt, chính quyền Trump phải đối diện với một Quốc hội có tương quan quyền lực bất lợi hơn, trong khi phong trào MAGA chưa tìm được tiếng nói thống nhất về hướng đi tiếp theo. Những bất đồng hiện nay có thể trở thành yếu tố quyết định tương lai của đảng Cộng hòa trong giai đoạn hậu Trump.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: n-tv
