Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang gây sức ép để châu Âu nối lại việc nhập khẩu khí đốt tự nhiên của Nga qua các đường ống chạy qua Ukraine. Thông tin do tờ Wall Street Journal đưa ra, dựa trên lời các quan chức Mỹ, châu Âu và Ukraine.
Đề xuất nằm trong các cuộc đàm phán nhằm đạt một thỏa thuận ngừng tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng trước mùa đông. Theo các nguồn tin, Washington coi việc Nga quay lại thị trường khí đốt châu Âu là động lực quan trọng để Tổng thống Nga Vladimir Putin chấp thuận thỏa thuận này.
Phương án qua trung gian Mỹ
Ý tưởng được hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đưa ra trong các chuyến công du tới Moskva và Kyiv vào tháng 9. Kế hoạch dự kiến bán khí đốt Nga thông qua một đơn vị trung gian của Mỹ.
Theo những người tham gia đàm phán, cơ chế này có thể giúp vượt qua một phần các hạn chế của châu Âu đối với khí đốt Nga. Nó cũng được mô tả là cơ hội kinh doanh sinh lợi lớn cho các nhà đầu tư Mỹ.
Để ngăn Điện Kremlin dùng doanh thu bán khí đốt cho chiến tranh, các quan chức Nhà Trắng đề xuất Nga chuyển tiền thu được vào một tài khoản ủy thác tại một quốc gia thứ ba. Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết cách làm này sẽ hạn chế khả năng Nga tài trợ cho cuộc chiến.
Hệ thống đường ống dự kiến sử dụng có từ thời Liên Xô. Tuyến này nối các mỏ khí đốt ở Siberia với châu Âu qua lãnh thổ Ukraine và được cho là vẫn còn khả năng hoạt động.
Đề xuất từng bị gác lại
Ý tưởng ban đầu bị tạm gác trong tháng trước. Khi đó, Ukraine dưới sức ép của Tổng thống Trump đã đơn phương ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga trong hai tuần.
Tuy nhiên, Nga tiếp tục ném bom cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine. Kyiv sau đó nối lại các cuộc không kích và trong những ngày gần đây tấn công nhiều nhà máy lọc dầu lớn của Nga.
Sự phát triển này khiến Nhà Trắng không hài lòng. Bối cảnh đó càng nhạy cảm khi Mỹ gần đây bắt đầu mua dầu diesel của Nga.
Việc khôi phục dòng khí đốt qua Ukraine cũng có thể mang lại cho Kyiv nguồn thu từ phí trung chuyển. Đây là khoản thu được coi là rất cần thiết trong bối cảnh chiến sự kéo dài và nhu cầu tái thiết hạ tầng của Ukraine.
Động cơ trước mùa đông
Chính quyền Mỹ giới thiệu phương án với các nhà lãnh đạo châu Âu như một giải pháp giúp hạ giá năng lượng trước mùa đông. Giá khí đốt tăng cao trong thời gian gần đây, trong khi dự trữ của châu Âu được cho là ở mức thấp theo mùa trong nhiều năm.
Việc sử dụng lại đường ống qua Ukraine có thể đưa khí đốt Nga trở lại thị trường châu Âu nhanh chóng nếu các bên đạt thỏa thuận. Đây là điểm mà chính quyền Trump dường như đặt cược khi kỳ vọng các nước châu Âu sẽ nới lỏng lập trường đối với Nga.
Phương án này đánh dấu sự đảo ngược lớn so với nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump. Khi đó, ông nhiều lần chỉ trích cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel vì dự án đường ống Nord Stream 2 và cảnh báo Đức sẽ phụ thuộc vào Nga.
Năm 2019, chính quyền Trump áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Nord Stream 2. Sau khi Nga mở cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine năm 2022, Liên minh châu Âu tiếp tục siết chặt các hạn chế đối với năng lượng Nga.
Liên minh châu Âu phản đối
Liên minh châu Âu đã thông qua nhiều đạo luật nhằm giảm mạnh nhập khẩu khí đốt Nga và tiến tới cấm hoàn toàn. Theo lộ trình hiện hành, EU sẽ cấm nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga từ đầu năm 2027.
Khí đốt Nga vận chuyển qua đường ống sẽ bị cấm vào mùa thu năm 2027. Chậm nhất đến ngày 1/11/2027, EU sẽ không còn được phép nhập khẩu khí đốt từ Nga.
Việc vận chuyển khí đốt Nga qua Ukraine thực tế đã chấm dứt từ tháng 1. Dù vậy, theo các thông tin được đưa tin, hệ thống đường ống có thể được đưa vào hoạt động trở lại nếu có thỏa thuận chính trị và pháp lý.
Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen đã bác bỏ ý tưởng này. Ông nói rằng việc quay lại nhập khẩu khí đốt Nga sẽ là một sai lầm lớn và chiến lược chấm dứt phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch Nga của EU không thể đảo ngược.
Một chính trị gia cấp cao ở Bắc Âu cho rằng việc nối lại nhập khẩu khí đốt Nga đi ngược lại các giá trị mà châu Âu theo đuổi. Một chính trị gia cấp cao khác của một quốc gia lớn ở châu Âu so sánh đề xuất của Mỹ với hành động của cựu Thủ tướng Anh Neville Chamberlain, người từng hy sinh Tiệp Khắc để đổi lấy thỏa thuận thương mại với Adolf Hitler.
Các câu hỏi pháp lý vẫn chưa được giải quyết. Việc một doanh nghiệp Mỹ làm trung gian không tự động thay đổi xuất xứ khí đốt, trong khi luật EU yêu cầu nhà nhập khẩu chứng minh nguồn gốc và cơ sở pháp lý của hàng hóa vào Liên minh.
Hiện chưa có thông tin về lượng khí đốt, mức giá hay điều khoản hợp đồng cụ thể. Đề xuất của Washington vì vậy vẫn ở giai đoạn gây sức ép chính trị, trong khi EU duy trì lộ trình chấm dứt nhập khẩu khí đốt Nga vào cuối năm 2027.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Wall Street Journal
