Dù kết quả bầu cử chưa chắc chắn, phe Dân chủ đã bắt đầu xác định những nhân chứng và vấn đề cần làm rõ. Nếu giành đa số tại Hạ viện hoặc Thượng viện, họ sẽ có thêm quyền triệu tập nhân chứng, yêu cầu cung cấp tài liệu và ngân sách phục vụ các cuộc điều tra.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường tạo ra thách thức đối với đảng đang kiểm soát Nhà Trắng. Lần này, kết quả có thể quyết định mức độ giám sát mà chính quyền Trump phải đối mặt trong hai năm tiếp theo.
1. Hoạt động kinh doanh và tài chính gia đình Trump
Một trong những ưu tiên hàng đầu của Đảng Dân chủ là kiểm tra các thỏa thuận kinh doanh có giá trị lớn liên quan đến gia đình tổng thống. Các nghị sĩ muốn làm rõ liệu những lợi ích thương mại này có tạo ra xung đột lợi ích hoặc ảnh hưởng đến quyết định của chính quyền hay không.
Nghị sĩ Suhas Subramanyam, thành viên Ủy ban Giám sát Hạ viện thuộc Đảng Dân chủ bang Virginia, cho biết ông muốn bảo đảm tiền thuế của người dân không bị sử dụng sai mục đích hoặc trở thành nguồn lợi cho các hoạt động tham nhũng.
Các vấn đề được cân nhắc bao gồm quan hệ giữa chính quyền với những doanh nghiệp có liên hệ với gia đình Trump, đặc biệt trong lĩnh vực tiền mã hóa. Hoạt động kinh doanh quốc tế của Jared Kushner, con rể tổng thống, cũng có thể nằm trong diện xem xét.
Ngoài ra, các nghị sĩ muốn tìm hiểu chiếc máy bay trị giá 400 triệu USD do Qatar tặng, dự kiến sử dụng làm chuyên cơ tổng thống Air Force One. Những hợp đồng quốc phòng trị giá hàng triệu USD được trao cho các công ty có liên hệ với gia đình Trump cũng có thể trở thành đối tượng điều tra.
Đảng Dân chủ cho rằng cần làm rõ liệu các giao dịch này có mang lại lợi ích riêng cho những người nắm quyền hay không. Tuy nhiên, Nhà Trắng nhiều lần bác bỏ cáo buộc sai phạm.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales tuyên bố Tổng thống Trump đang tập trung duy trì thế đa số của Đảng Cộng hòa tại Quốc hội và tiếp tục giảm chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình. Bà cáo buộc phe Dân chủ thiếu chương trình nghị sự thiết thực và chỉ muốn cản trở chính quyền.
Một quan chức Nhà Trắng cũng khẳng định chính quyền sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu giám sát của Quốc hội, bất kể đảng nào nắm quyền kiểm soát.
2. Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth và chiến dịch quân sự tại Iran
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth có thể trở thành một trong những nhân vật phải giải trình nhiều nhất nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội. Các nghị sĩ muốn kiểm tra cách ông điều hành cuộc chiến với Iran, bắt đầu từ tháng Hai.
Những vấn đề được quan tâm gồm thương vong dân sự, tình trạng thiếu đạn dược, chi phí quân sự và mức độ chuẩn bị của binh sĩ. Các cáo buộc cho rằng lực lượng Mỹ cùng cơ sở vật chất chưa được chuẩn bị đầy đủ cũng có thể được đưa ra xem xét.
Ngoài chiến dịch tại Iran, hoạt động tấn công các tàu thuyền ở vùng Caribe cũng nằm trong danh sách vấn đề tiềm năng. Chính quyền Trump giải thích những chiến dịch này nhằm ngăn chặn dòng ma túy vận chuyển vào Mỹ.
Hồi tháng Tư, một nhóm nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện đã đưa ra các điều khoản luận tội nhằm vào ông Hegseth. Họ viện dẫn cuộc chiến Iran và cáo buộc bộ trưởng có những hành vi sai trái nghiêm trọng.
Theo quy trình hiến định, Hạ viện chỉ cần đa số quá bán để thông qua việc luận tội. Tuy nhiên, Thượng viện phải đạt ít nhất hai phần ba số phiếu để kết tội và bãi nhiệm quan chức bị luận tội. Chưa có thành viên nội các Mỹ nào bị cách chức thông qua quy trình này.
Một số chuyên gia nhận định các phiên điều trần kéo dài có thể khiến ông Hegseth chịu áp lực chính trị và truyền thông. Giáo sư khoa học chính trị David Miller thuộc Đại học American ở Washington cho rằng Tổng thống Trump có thể từ bỏ một quan chức nếu người đó trở thành gánh nặng đối với Nhà Trắng.
Richard Painter, cựu luật sư trưởng phụ trách vấn đề đạo đức tại Nhà Trắng dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho rằng Quốc hội cần xem xét tính hợp pháp của quyết định phát động chiến tranh. Ông nhấn mạnh Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền tuyên chiến và các nhà lập pháp cần triệu tập những người liên quan để giải trình.
Ngược lại, Thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson bảo vệ thành tích của ông Hegseth. Bà đánh giá bộ trưởng đã giảm bộ máy quan liêu, thúc đẩy đổi mới và cải thiện hoạt động của quân đội.
3. Chính sách nhập cư và hoạt động của ICE
Hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) cũng được Đảng Dân chủ xác định là một trọng tâm giám sát. Các cuộc điều tra có thể tập trung vào những cáo buộc nhân viên cơ quan này sử dụng biện pháp sai trái trong các chiến dịch truy quét người nhập cư trên toàn quốc.
Nghị sĩ Robert Garcia thuộc bang California được xác định là nhân vật có thể lãnh đạo Ủy ban Giám sát Hạ viện nếu Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát cơ quan này. Ông cùng các đồng nghiệp muốn làm rõ cách ICE thực thi chính sách nhập cư của chính quyền Trump.
Tuy nhiên, đây là vấn đề nhạy cảm về chính trị. Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump cam kết tiến hành các đợt trục xuất quy mô lớn đối với người nhập cư không có giấy tờ hợp pháp. Cam kết này nhận được sự ủng hộ đáng kể từ cử tri.
Các cuộc thăm dò gần đây lại cho thấy nhiều người Mỹ không hài lòng với một số phương thức thực thi của ICE tại các thành phố. Xu hướng này xuất hiện ngay cả trong nhóm cử tri từng ủng hộ ông Trump năm 2024.
Richard Painter nhận định phe Dân chủ phải xử lý vấn đề thận trọng. Họ cần phân biệt rõ việc phản đối những chiến thuật bị cho là sai trái của ICE với thái độ đối với các lo ngại rộng hơn về kiểm soát nhập cư.
Nếu chỉ tập trung chỉ trích hoạt động truy quét mà không đưa ra quan điểm rõ ràng về thực thi luật nhập cư, Đảng Dân chủ có thể gặp bất lợi trước các cử tri còn ủng hộ chính sách kiểm soát biên giới nghiêm ngặt.
4. Khả năng luận tội Trump lần thứ ba
Khả năng mở thủ tục luận tội Tổng thống Trump lần thứ ba đang gây chia rẽ trong nội bộ Đảng Dân chủ. Một số nghị sĩ muốn thúc đẩy phương án này, trong khi những người khác cho rằng đảng cần cân nhắc kỹ hiệu quả chính trị.
Nghị sĩ Alexandria Ocasio-Cortez nằm trong nhóm ủng hộ luận tội. Những người cùng quan điểm viện dẫn cuộc chiến Iran mà họ cho là chưa được Quốc hội cho phép, bên cạnh một số hành vi khác mà họ nhận định có thể cấu thành căn cứ luận tội.
Nhóm thận trọng hơn cho rằng nỗ lực này khó dẫn đến việc tổng thống bị bãi nhiệm. Ngay cả khi Hạ viện thông qua các điều khoản luận tội, Thượng viện vẫn cần hai phần ba số phiếu để kết tội. Đảng Dân chủ cũng chưa thống nhất được những căn cứ cụ thể để khởi động thủ tục.
Hồi tháng 10, ông Trump tuyên bố tại Phòng Bầu dục rằng mình có thể làm bất cứ điều gì nếu muốn. Ông đồng thời gọi những nỗ lực luận tội trong nhiệm kỳ đầu tiên và các vụ án hình sự sau đó nhằm vào mình là bất hợp pháp.
James Comer, Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện thuộc Đảng Cộng hòa, từng dự đoán phe Dân chủ sẽ tiếp tục nhắm vào tổng thống nếu giành quyền kiểm soát Quốc hội. Ông cho rằng đối thủ chính trị của mình chỉ tập trung vào một mục tiêu duy nhất là ông Trump.
Hiện chưa có bảo đảm rằng bốn hướng điều tra sẽ được triển khai đầy đủ hoặc dẫn đến những kết quả cụ thể. Tuy nhiên, nghị sĩ Subramanyam cho rằng Đảng Dân chủ không nên từ bỏ quyền giám sát chỉ vì lo ngại phản ứng công chúng hoặc khả năng thất bại.
Nếu giành được đa số tại một trong hai viện Quốc hội ngày 3/11, phe Dân chủ có thể sử dụng quyền triệu tập nhân chứng, yêu cầu hồ sơ và ngân sách điều tra từ đầu năm tới. Mức độ triển khai từng cuộc điều tra sẽ phụ thuộc vào kết quả bầu cử, sự thống nhất trong nội bộ đảng và khả năng tập hợp đủ sự ủng hộ tại Quốc hội.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
