Đức chỉ ghi nhận khoảng 654.000 trẻ chào đời trong năm 2025, mức thấp nhất kể từ năm 1946. Cùng lúc, ngày càng nhiều người trẻ chủ động lựa chọn cuộc sống không có con, cho thấy quan niệm về gia đình và vai trò làm cha mẹ đang thay đổi rõ rệt.
Không phải tất cả những người chưa sinh con đều gặp khó khăn về tài chính hoặc chưa tìm được bạn đời. Một bộ phận thực sự không muốn trở thành cha mẹ và xem quyền tự quyết định cuộc sống là điều quan trọng.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Chọn cuộc sống không có con thay vì chạy theo kỳ vọng xã hội
Anni Störling, 31 tuổi, sống tại München cùng chồng và chú chó Nala.
Hai vợ chồng hài lòng với cuộc sống hiện tại và chưa có mong muốn sinh con.
Anni thích đi du lịch một mình, tận hưởng sự tự do và tự quyết định những lựa chọn cá nhân. Cô thường chia sẻ quan điểm sống trên Instagram. Tuy nhiên, những chia sẻ này cũng khiến cô nhận được nhiều câu hỏi về kế hoạch sinh con.
Một số người hỏi bao giờ cô mới có con. Những người khác cho rằng có thể cô chưa tìm được người đàn ông phù hợp. Những phản ứng như vậy cho thấy xã hội vẫn đặt nhiều kỳ vọng lên phụ nữ về hôn nhân và thiên chức làm mẹ.
Với Anni, sinh con phải xuất phát từ mong muốn thực sự của cả hai người. Cô không muốn đưa ra quyết định lớn như vậy chỉ vì áp lực từ gia đình hoặc những chuẩn mực xã hội.
Hai vợ chồng thống nhất một nguyên tắc: Khi chưa có câu trả lời rõ ràng là muốn có con, họ vẫn xem câu trả lời là không. Điều đó giúp cả hai tránh quyết định khi còn do dự.
Số trẻ chào đời giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1946
Những lựa chọn cá nhân đang diễn ra song song với xu hướng giảm sinh trên phạm vi toàn nước Đức. Khoảng 654.000 trẻ chào đời trong năm 2025, thấp hơn đáng kể so với nhiều giai đoạn trước đó.
Tỷ suất sinh trung bình cũng giảm xuống 1,32 con mỗi phụ nữ. Đây là mức thấp nhất kể từ năm 1997. Chỉ số này cho biết số con trung bình mà một phụ nữ có thể sinh trong suốt cuộc đời nếu các mức sinh theo độ tuổi hiện tại tiếp tục duy trì.
Viện Nghiên cứu Dân số Liên bang Đức (BiB) ghi nhận sự thay đổi trong mong muốn sinh con của thế hệ trẻ. Những người vẫn có ý định trở thành cha mẹ mong muốn trung bình khoảng 2,2 con. Tuy nhiên, mức mong muốn chung đang có xu hướng giảm.
Riêng trong năm 2025, số con trung bình mà phụ nữ mong muốn là 1,7. Ở nam giới, con số này là 1,6. Những số liệu trên cho thấy xu hướng sinh ít con không chỉ xuất phát từ hoàn cảnh thực tế. Mong muốn lập gia đình đông con cũng đang thay đổi.
Khủng hoảng, chi phí sinh hoạt và áp lực nuôi dạy con
Nhiều yếu tố tác động đến quyết định sinh con của người trẻ tại Đức. Đại dịch COVID-19, chiến tranh Ukraine và tình trạng lạm phát kéo dài khiến triển vọng tương lai trở nên khó đoán.
Chi phí nhà ở là một trở ngại đáng kể. Giá thuê nhà cao tại nhiều thành phố khiến các cặp đôi phải cân nhắc kỹ trước khi mở rộng gia đình. Những người có công việc chưa ổn định cũng thường lo ngại về khả năng bảo đảm thu nhập lâu dài.
Nỗi lo về tình hình thế giới cũng ảnh hưởng đến kế hoạch tương lai. Theo khảo sát của BiB, 85% người tham gia bày tỏ lo ngại về chiến tranh. Những bất ổn này có thể khiến người trẻ trì hoãn các quyết định dài hạn, trong đó có sinh con.
Ngoài kinh tế và chính trị, kỳ vọng về việc nuôi dạy con cũng tạo thêm áp lực. Nhà khoa học xã hội Dagmar Müller thuộc Viện Nghiên cứu Thanh thiếu niên Đức nhận xét rằng tiêu chuẩn dành cho cha mẹ ngày càng cao.
Nhiều người cảm thấy phải chăm sóc, giáo dục và hỗ trợ con cái thật hoàn hảo. Họ lo ngại không thể đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đó. Vì vậy, quyết định không sinh con đôi khi xuất phát từ mong muốn tránh một trách nhiệm mà họ chưa sẵn sàng đảm nhận.
Quan niệm về hạnh phúc cá nhân cũng thay đổi. Với một bộ phận phụ nữ, làm mẹ không còn là điều kiện bắt buộc để có một cuộc sống trọn vẹn. Họ có thể tìm thấy ý nghĩa trong công việc, các mối quan hệ, sở thích và những mục tiêu riêng.
Tỷ lệ sinh thấp tạo áp lực lên hệ thống an sinh
Đức đang đối mặt với quá trình già hóa dân số. Khi số trẻ sinh ra giảm trong thời gian dài, lực lượng lao động tương lai có thể thu hẹp. Trong khi đó, số người nghỉ hưu và cần chăm sóc y tế có xu hướng tăng.
Sự mất cân đối này tác động trực tiếp đến ba hệ thống lớn:
- Hệ thống lương hưu: Số người đi làm và đóng bảo hiểm giảm tương đối so với số người nhận lương hưu. Điều này tạo thêm áp lực lên nguồn tài chính của hệ thống.
- Hệ thống chăm sóc người cao tuổi: Nhu cầu chăm sóc dài hạn tăng, trong khi lực lượng lao động trong ngành có nguy cơ thiếu hụt.
- Hệ thống y tế: Dân số cao tuổi thường cần nhiều dịch vụ khám chữa bệnh hơn, khiến chi phí và nhu cầu nhân lực y tế tăng.
Trong mô hình bảo hiểm xã hội hiện nay, người lao động và doanh nghiệp đóng góp để duy trì nhiều chế độ an sinh. Khi số người đóng góp tăng chậm hơn số người hưởng quyền lợi, việc cân đối tài chính trở nên khó khăn.
Vì vậy, chính sách gia đình được xem là một trong những yếu tố cần cải thiện. Trợ cấp cha mẹ (Elterngeld), nhà trẻ, trường học và điều kiện làm việc phù hợp có thể giúp các gia đình giảm bớt gánh nặng khi nuôi con.
Tuy nhiên, những biện pháp hỗ trợ không đồng nghĩa mọi người sẽ thay đổi quyết định. Người chủ động không sinh con vẫn có những lý do và lựa chọn riêng, không nhất thiết liên quan đến mức trợ cấp hay điều kiện kinh tế.
Sinh con muộn và những giới hạn về khả năng sinh sản
Một xu hướng khác tại Đức là nhiều người trì hoãn lập gia đình và sinh con. Độ tuổi trung bình của phụ nữ khi sinh con đầu lòng hiện đã tăng lên khoảng 30 tuổi.
Quyết định sinh con muộn có thể gắn với thời gian học tập, xây dựng sự nghiệp, tìm kiếm nơi ở ổn định hoặc mong muốn có nền tảng tài chính vững chắc. Tuy nhiên, khả năng sinh sản của phụ nữ thường giảm theo tuổi tác.
Số lượng và chất lượng tế bào trứng suy giảm dần, khiến cơ hội mang thai tự nhiên thay đổi theo thời gian. Vì vậy, một số phụ nữ tìm hiểu phương pháp đông lạnh trứng, còn gọi là bảo tồn khả năng sinh sản vì lý do xã hội.
Phương pháp này cho phép lưu trữ trứng để sử dụng trong tương lai. Tuy nhiên, đông lạnh trứng không bảo đảm chắc chắn người thực hiện sẽ mang thai hoặc sinh con thành công. Kết quả còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có độ tuổi khi lấy trứng và tình trạng sức khỏe sinh sản.
Không sinh con cũng là một lựa chọn cá nhân
Anni Störling hiểu rằng cô có thể thay đổi suy nghĩ trong tương lai và thậm chí hối tiếc vì quyết định hiện tại. Tuy nhiên, cô cho rằng mình chấp nhận khả năng hối tiếc vì không có con hơn là trở thành cha mẹ khi bản thân không thực sự mong muốn.
Quan điểm này thể hiện một thay đổi trong cách thế hệ trẻ nhìn nhận hôn nhân, gia đình và trách nhiệm nuôi dạy con. Không phải ai chưa có con cũng đang chờ đợi điều kiện thích hợp. Có người mong muốn làm cha mẹ nhưng chưa thể thực hiện, có người trì hoãn vì bất an, trong khi những người khác chủ động lựa chọn cuộc sống không con.
Với nước Đức, tỷ lệ sinh thấp đặt ra những thách thức dài hạn đối với dân số, thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội. Trong khi đó, quyết định sinh con vẫn thuộc về mỗi cá nhân và gia đình, không thể chỉ được giải thích bằng các con số thống kê.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Tagesschau
