Khoảng 45.000 vị trí việc làm dành cho người trẻ mới ra trường trong lĩnh vực công nghệ và tài chính tại Anh đã biến mất trong ba năm qua. Số cơ hội tuyển dụng ở cấp độ đầu vào giảm khoảng 30% trong ngành công nghệ và 10% trong lĩnh vực tài chính, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tăng lên mức 16%.
Trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là một trong những yếu tố làm thay đổi thị trường lao động, nhưng những khó khăn của ngành công nghệ sau đại dịch và việc doanh nghiệp giảm đầu tư vào đào tạo nhân viên mới cũng góp phần tạo nên tình trạng này.
Những con số trên đặt ra thách thức lớn đối với sinh viên vừa tốt nghiệp.
Con đường từ giảng đường đến một công việc văn phòng có thu nhập hấp dẫn, vốn được nhiều người trẻ xem là mục tiêu nghề nghiệp, đang trở nên khó khăn hơn. Bằng cấp vẫn có giá trị, nhưng không còn bảo đảm rằng người sở hữu nó sẽ dễ dàng tìm được một vị trí phù hợp.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Việc làm công nghệ và tài chính thu hẹp cơ hội cho người mới
Nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt tại Anh là những người từ 18 đến 24 tuổi đang tìm kiếm công việc đầu tiên trong ngành công nghệ và tài chính. Đây vốn là những lĩnh vực thu hút nhiều sinh viên nhờ triển vọng thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Tuy nhiên, sự sụt giảm tuyển dụng khiến người mới tốt nghiệp phải cạnh tranh gay gắt hơn để có được vị trí khởi đầu.
Trong ba năm, số việc làm đầu vào trong ngành công nghệ giảm khoảng 30%, còn lĩnh vực tài chính giảm khoảng 10%.
Tổng cộng, khoảng 45.000 cơ hội việc làm đã biến mất. Khi doanh nghiệp hạn chế tuyển nhân sự chưa có kinh nghiệm, sinh viên mới ra trường phải cạnh tranh với những ứng viên đã có kỹ năng thực tế và khả năng bắt tay vào công việc ngay.
Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên lên tới 16% phản ánh sức ép mà nhóm lao động trẻ đang phải đối mặt. Với nhiều người, khó khăn không chỉ nằm ở việc tìm được một công việc có mức lương mong muốn, mà còn ở việc bước chân vào thị trường lao động để tích lũy kinh nghiệm ban đầu.
AI không phải nguyên nhân duy nhất khiến việc làm biến mất
Khi các công cụ AI có thể hỗ trợ lập trình, xử lý dữ liệu và thực hiện nhiều tác vụ văn phòng, lo ngại về việc máy móc thay thế con người ngày càng gia tăng.
Trường hợp ngân hàng Barclays được nêu trong cuộc tranh luận này, với thông tin ngân hàng cắt giảm 5.000 nhân viên trong quá trình thay đổi hoạt động và tăng cường ứng dụng công nghệ, là một ví dụ thường được nhắc đến khi bàn về tác động của tự động hóa.
Tuy nhiên, việc quy toàn bộ sự sụt giảm tuyển dụng cho AI sẽ bỏ qua những thay đổi khác của nền kinh tế. Ngành công nghệ đã trải qua giai đoạn điều chỉnh sau thời kỳ tăng trưởng mạnh trong đại dịch Covid-19. Khi nhu cầu và chiến lược kinh doanh thay đổi, nhiều doanh nghiệp xem xét lại quy mô nhân sự, ngân sách và kế hoạch tuyển dụng.
Một vấn đề khác là cách doanh nghiệp lựa chọn nhân viên.
Thay vì tuyển sinh viên mới tốt nghiệp rồi dành thời gian hướng dẫn, một số công ty ưu tiên ứng viên giàu kinh nghiệm, có thể đảm nhận công việc ngay sau khi được tuyển. Cách làm này giúp giảm nhu cầu đào tạo trước mắt, nhưng đồng thời thu hẹp cơ hội tích lũy kinh nghiệm cho người mới bước vào nghề.
Xu hướng làm việc từ xa cũng được xem là một yếu tố liên quan đến sự thay đổi trong đào tạo nhân viên trẻ. Khi hoạt động hướng dẫn trực tiếp và quá trình học hỏi thông qua công việc hằng ngày ít được tổ chức theo cách truyền thống, việc giúp người mới hòa nhập và phát triển kỹ năng có thể trở nên khó khăn hơn. Dù không phải doanh nghiệp nào cũng áp dụng cùng một mô hình, sự kết hợp giữa cắt giảm chi phí, yêu cầu tuyển dụng cao và tự động hóa đang khiến các vị trí đầu vào chịu nhiều sức ép.
Thị trường việc làm công nghệ tại Việt Nam cũng thay đổi
Tại Việt Nam, thị trường công nghệ và tài chính vẫn có nhu cầu tuyển dụng, nhưng yêu cầu đối với ứng viên đang thay đổi. Theo những số liệu được nêu hơn 66% doanh nghiệp công nghệ thông tin vẫn có nhu cầu nhân sự, trong khi số tin tuyển dụng liên quan đến AI và dữ liệu tăng 96,6%. Những con số này cho thấy nhu cầu không biến mất đồng loạt, mà đang dịch chuyển giữa các nhóm kỹ năng và vị trí công việc.
Doanh nghiệp cần nhân lực có khả năng xử lý các nhiệm vụ chuyên môn, khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ vào quy trình thực tế. Trong khi đó, những công việc chủ yếu dựa vào thao tác lặp lại, chẳng hạn viết mã theo yêu cầu đơn giản hoặc xử lý giấy tờ thủ công, có nguy cơ bị tự động hóa một phần. Điều này không đồng nghĩa mọi công việc lập trình hay nghiệp vụ ngân hàng đều sẽ biến mất, nhưng người lao động cần thích nghi với cách làm việc mới.
Tình hình việc làm của thanh niên Việt Nam cũng là vấn đề đáng quan tâm. tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên thành thị trong độ tuổi 15 đến 24 đã vượt 11%. Tuy nhiên, số liệu này cần được hiểu đúng phạm vi: đây là nhóm thanh niên thành thị, không đại diện trực tiếp cho toàn bộ lực lượng lao động trẻ trên cả nước.
Sự chênh lệch giữa nhu cầu tuyển dụng và khả năng đáp ứng của ứng viên đặt ra bài toán về chất lượng đào tạo.
Một doanh nghiệp có thể vẫn cần tuyển người nhưng không tìm được ứng viên đáp ứng yêu cầu về kỹ năng, kinh nghiệm và khả năng sử dụng công cụ hiện đại. Vì thế, việc số lượng tin tuyển dụng tăng không có nghĩa mọi sinh viên mới tốt nghiệp đều có cơ hội tìm việc dễ dàng.
Bằng cấp cần đi cùng kỹ năng thực tế
Những biến động tại Anh và Việt Nam cho thấy bằng đại học không còn là lợi thế đủ để bảo đảm một công việc có thu nhập cao. Giá trị của bằng cấp vẫn nằm ở nền tảng kiến thức mà người học tích lũy, nhưng khả năng vận dụng kiến thức vào công việc ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với quá trình tuyển dụng.
Với sinh viên công nghệ thông tin, việc chỉ nắm được kiến thức lập trình cơ bản có thể chưa đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng. Người học cần xây dựng sản phẩm thực tế, rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề, hiểu cách kiểm tra kết quả do AI tạo ra và biết sử dụng công cụ tự động hóa một cách có trách nhiệm. Trong lĩnh vực tài chính, năng lực phân tích dữ liệu, hiểu quy trình nghiệp vụ và kiểm tra tính chính xác của thông tin cũng có thể tạo ra khác biệt.
Thực tập, dự án cá nhân, hoạt động nghiên cứu và những công việc phù hợp với trình độ là các cách để tích lũy kinh nghiệm. Người mới vào nghề không nhất thiết phải chấp nhận làm việc không lương để chứng minh năng lực; cần cân nhắc điều kiện làm việc, quyền lợi và giá trị học hỏi trước khi lựa chọn cơ hội thực tập hoặc cộng tác.
AI cũng nên được xem là công cụ hỗ trợ thay vì chỉ là đối thủ cạnh tranh. Người lao động biết đặt yêu cầu chính xác, đánh giá đầu ra, phát hiện sai sót và kết hợp công nghệ với kiến thức chuyên môn có thể nâng cao năng suất. Ngược lại, phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả do máy tạo ra mà không hiểu bản chất công việc sẽ khiến năng lực cá nhân khó được kiểm chứng.
Cánh cửa nghề nghiệp vẫn mở, nhưng yêu cầu đã khác
Việc làm trong ngành công nghệ và tài chính đang trải qua quá trình chuyển đổi, chứ không đơn giản là biến mất ở mọi vị trí. Sự sụt giảm cơ hội dành cho người mới tại Anh và những thay đổi trong nhu cầu tuyển dụng tại Việt Nam cho thấy người lao động trẻ phải chuẩn bị kỹ hơn trước khi gia nhập thị trường.
Đối với sinh viên, điều cần thiết không phải là chạy theo mọi công nghệ mới hay từ bỏ mục tiêu nghề nghiệp khi gặp khó khăn.
Một nền tảng chuyên môn vững chắc, kinh nghiệm thực tế, khả năng học hỏi và kỹ năng sử dụng AI có kiểm soát sẽ giúp họ thích ứng tốt hơn.
Về phía doanh nghiệp, duy trì cơ hội đào tạo và tuyển dụng nhân sự đầu vào cũng là cách xây dựng nguồn nhân lực cho tương lai. Khi yêu cầu công việc thay đổi nhanh, khả năng học và làm được việc thực tế sẽ quyết định nhiều hơn lời hứa về một tấm bằng hay mức lương hấp dẫn.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
