Nước Đức đang chìm trong một nghịch lý năng lượng khó tin: Điện dư thừa đến mức giá bán buôn rơi xuống âm sâu kỷ lục. Giữa bối cảnh đó, liệu xe điện có thể trở thành chìa khóa giải quyết?
Từng được kỳ vọng là lời giải cho hàng loạt vấn đề môi trường, xe hơi điện nay còn gánh trên vai một trọng trách khác tại Đức: hóa giải nghịch lý năng lượng đang ngày càng nhức nhối. Đó là tình trạng điện dư thừa đến mức khó tin, đẩy thị trường vào những kịch bản chưa từng có.
Mùa lễ Pfingsten năm nay tại Đức hứa hẹn sẽ ấm áp và tràn ngập nắng. Với hệ thống điện quốc gia, điều này lại dấy lên một mối lo ngại không nhỏ. Lượng điện khổng lồ từ các nguồn tái tạo sẽ đổ vào lưới, trong khi nhu cầu sử dụng lại không cao.
Ngay cuối tuần đầu tiên của tháng Năm, một phần bức tranh Pfingsten đã hiện rõ. Nguồn cung điện dư thừa quá mức đã đẩy giá điện trên các sàn giao dịch lao dốc không phanh. Theo dữ liệu từ sàn điện Epex, giá trên thị trường giao ngay có thời điểm đã rơi xuống mức âm 500 euro cho mỗi megawatt giờ.
Điều này có nghĩa là gì? Các nhà bán buôn và nhà cung cấp điện khi mua điện vào lúc đó không chỉ không phải trả tiền, mà còn được nhận thêm tiền. Một nghịch lý kinh tế khó tin trong ngành năng lượng hiện đại.
Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng dư thừa này là sự kết hợp của thời tiết và thời điểm. Nhờ nắng gắt, vào trưa chủ nhật của cuối tuần đầu tháng Năm, các hệ thống điện mặt trời trên khắp nước Đức đã đồng loạt bơm một lượng điện khổng lồ lên lưới.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Theo số liệu từ các nhà vận hành lưới điện châu Âu Entso-E, vào 12 giờ trưa hôm đó, gần 44 gigawatt điện mặt trời đã được đưa vào hệ thống. Con số này chiếm tới 94% tổng mức tiêu thụ điện của Đức vào cùng thời điểm, cho thấy mức độ phụ thuộc vào năng lượng mặt trời.
Tuy nhiên, vào các ngày lễ và cuối tuần nhiều nắng, nhu cầu sử dụng điện tại Đức lại thấp hơn đáng kể so với những ngày làm việc bình thường. Kết quả là, một nguồn cung khổng lồ gặp phải nhu cầu thấp, tạo ra sự mất cân bằng nghiêm trọng và đẩy giá xuống vực sâu.
Đức đứng trước kỷ lục giá điện âm mới
Dự báo thời tiết cho thấy dịp cuối tuần Pfingsten sắp tới có thể lặp lại kịch bản tương tự. Thực tế, tình trạng “sụp đổ giá điện” tại Đức đang xảy ra với tần suất ngày càng dày đặc, trở thành một thách thức lớn.
Theo đánh giá từ hiệp hội ngành “Smart-Meter-Initiative” (SMI), trong năm nay, giá điện trên sàn giao dịch có thể duy trì dưới mức 0 trong khoảng từ 700 đến 900 giờ. Đây sẽ là một kỷ lục mới, một dấu hiệu đáng báo động về sự mất cân bằng.
Số giờ điện âm đã tăng vọt kể từ năm 2022. Từ 69 giờ vào năm đó, con số này đã lên tới 575 giờ trong năm ngoái. Một xu hướng tăng mạnh tương tự tiếp tục được dự báo cho năm 2026, cho thấy vấn đề ngày càng nghiêm trọng.
Khi giá điện âm lại trở nên đắt đỏ
Cuối cùng, gánh nặng của nghịch lý này lại đổ lên vai người tiêu dùng và người đóng thuế. Các hệ thống năng lượng tái tạo đời cũ vẫn được hưởng mức trợ giá cố định, bất kể giá điện trên thị trường có ra sao.
Khi giá điện rơi xuống mức âm, phần chênh lệch này phải được bù lại từ ngân sách nhà nước. Điều này tạo ra một khoản chi phí không nhỏ cho người dân. Ngoài ra, còn có những chi phí rất cao cho các biện pháp gọi là “redispatch”.
Redispatch là việc chủ động tăng hoặc giảm công suất của các nhà máy điện nhằm ổn định lưới điện khi có sự cố hoặc mất cân bằng. Những khoản chi phí này cuối cùng sẽ được tính vào phí lưới điện trong hóa đơn của người dân, với tổng số tiền ước tính lên tới hàng trăm triệu euro mỗi năm.
“Tiềm năng gần như chưa được khai thác” trong các hộ gia đình Đức
Sáng kiến Smart Meter, với sự góp mặt của các nhà cung cấp điện xanh như Tibber, Octopus Energy, Ostrom và Rabot Energy, tin rằng các hộ gia đình hiện đang là một phần giải pháp bị đánh giá thấp. Họ cho rằng đây là một nguồn lực khổng lồ.
Theo phép tính sơ bộ của sáng kiến này, trong tương lai, các máy sưởi bơm nhiệt, xe hơi điện và hệ thống pin lưu trữ tại nhà có thể cung cấp phần lớn công suất dự phòng mà chính phủ Đức muốn xây dựng. Chính phủ đang hướng tới một cơ chế gọi là “Kapazitätsmechanismus”.
Bộ trưởng Kinh tế Liên bang Đức Katherina Reiche (CDU) từng lên kế hoạch xây dựng tổng công suất dự phòng khoảng 29 gigawatt. Kế hoạch này bao gồm chủ yếu là các nhà máy điện khí mới, hệ thống pin lưu trữ quy mô lớn và các cơ sở công nghiệp có khả năng linh hoạt điều chỉnh mức tiêu thụ điện.
Tuy nhiên, ông Ralf Walther, chuyên gia thị trường năng lượng tại Tibber, lại nhìn thấy một hướng đi khác. Ông nhận định: “Trong các hộ gia đình Đức đang tồn tại một tiềm năng linh hoạt khổng lồ nhưng gần như chưa được khai thác, nhờ số lượng ngày càng tăng của các hệ thống pin lưu trữ tại nhà, xe hơi điện và máy bơm nhiệt”.
Theo đánh giá của sáng kiến SMI, các hộ gia đình Đức có thể cung cấp tới 15 gigawatt công suất linh hoạt. Con số này gần bằng một nửa nhu cầu mà cơ chế dự phòng nói trên đang hướng tới, cho thấy vai trò quan trọng của khu vực dân cư.
Nguyên lý đằng sau giải pháp này khá đơn giản. Các hệ thống pin lưu trữ tại nhà có thể hấp thụ điện khi nguồn cung dư thừa và sau đó cung cấp trở lại khi cần thiết. Tiềm năng này sẽ còn lớn hơn nhiều nếu trong tương lai, xe hơi điện có thể bơm điện ngược trở lại lưới điện theo mô hình “Vehicle-to-Grid” (V2G).
Theo tính toán của sáng kiến này, về mặt lý thuyết, các hộ gia đình thậm chí có thể đáp ứng tới 90% công suất dự phòng mà chính phủ dự kiến xây dựng. Dù vậy, trên thực tế, vẫn còn rất nhiều rào cản kỹ thuật cần vượt qua, đặc biệt là đối với lưới điện địa phương và hạ tầng sạc điện.
Đức tụt hậu trong việc lắp đặt công tơ điện thông minh
Một vấn đề trung tâm đang cản trở việc khai thác tiềm năng này là tiến độ lắp đặt công tơ điện thông minh (Smart Meter) quá chậm chạp. Smart Meter là điều kiện tiên quyết để có thể điều khiển mức tiêu thụ điện một cách linh hoạt và sử dụng các gói giá điện động.
Theo số liệu từ sáng kiến SMI, tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ lắp đặt Smart Meter tại Đức mới chỉ đạt vỏn vẹn 5,5%. Vì vậy, xét trên bình diện châu Âu, Đức vẫn đang nằm trong nhóm những quốc gia đi sau trong cuộc cách mạng năng lượng này.
Trong nhiều năm qua, giới chỉ trích liên tục phàn nàn về cơ chế trách nhiệm quá phức tạp, quy trình cấp phép chậm chạp và các yêu cầu hành chính rườm rà. Do đó, sáng kiến này kêu gọi đơn giản hóa quy định và tập trung hóa mạnh mẽ hơn hạ tầng dữ liệu để đẩy nhanh tiến độ.
Ông Walther nhấn mạnh: “Trước tình trạng liên tục xuất hiện những kỷ lục mới về số giờ và mức độ âm của giá điện, chúng ta không còn đủ khả năng để tiếp tục triển khai Smart Meter với tốc độ chậm như hiện nay nữa”. Lời kêu gọi này thể hiện sự cấp bách của tình hình.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng các công ty tham gia sáng kiến này cũng theo đuổi lợi ích kinh doanh riêng của họ. Các gói điện giá động và hệ thống điều khiển tiêu thụ linh hoạt chính là một phần cốt lõi trong mô hình kinh doanh của họ. Vì vậy, những ước tính về đóng góp tiềm năng của các hộ gia đình cũng mang màu sắc khá lạc quan.
Dẫu vậy, ngay cả Cơ quan Mạng lưới Liên bang Đức cũng đã xác nhận rằng các công nghệ như Vehicle-to-Grid (V2G) sở hữu tiềm năng rất lớn. Trong một báo cáo về an ninh cung cấp điện được công bố vào tháng Chín, cơ quan này cho biết: nếu V2G được triển khai một cách nhất quán, có thể trong tương lai, Đức thậm chí sẽ không còn cần tới đội “công viên pin lưu trữ” quy mô lớn vốn đang liên tục được mở rộng hiện nay.
Rõ ràng, nghịch lý giá điện âm tại Đức không chỉ là một vấn đề kỹ thuật mà còn là một bài toán kinh tế và chính sách phức tạp. Việc khai thác triệt để tiềm năng từ các hộ gia đình, đặc biệt qua công nghệ xe điện và công tơ thông minh, có thể là chìa khóa để Đức không chỉ giải quyết vấn đề dư thừa năng lượng mà còn định hình một tương lai bền vững hơn cho lưới điện quốc gia. Tuy nhiên, hành trình này đòi hỏi sự đồng bộ và quyết tâm cao từ cả chính phủ lẫn người dân.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc