Bối cảnh
Ủy ban Hưu trí Liên bang (Rentenkommission) vừa trình bày gói cải cách gồm 33 đề xuất nhằm chấn chỉnh hệ thống lương hưu Đức. Trong đó, ý tưởng gây tranh cãi nhất là xóa bỏ hình thức minijob - công việc bán thời gian có mức thu nhập giới hạn mà người lao động hiện không phải đóng bảo hiểm xã hội.
Theo nguồn tin từ Tagesschau, đề xuất này ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 6,5 triệu người đang làm minijob tại Đức. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất trên thị trường lao động Đức trong nhiều thập kỷ.
Ảnh của tagesschau
Minijob là gì và thay đổi cụ thể ra sao?
Minijob là hình thức việc làm có thu nhập tối đa 603 euro mỗi tháng, tương đương 7.236 euro mỗi năm. Số giờ làm việc được tính gián tiếp dựa trên mức lương tối thiểu hiện hành.
Ở mô hình hiện tại, người lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội, trong khi chủ sử dụng lao động đóng khoảng 30% gồm 15% bảo hiểm hưu trí và 13% bảo hiểm y tế. So với một hợp đồng lao động bình thường, người lao động được hưởng lợi rõ rệt vì lương gần như được giữ trọn.
Theo đề xuất mới, tư cách đặc biệt về thuế và bảo hiểm xã hội của minijob sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn. Người lao động sẽ phải đóng bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm chăm sóc dài hạn và bảo hiểm y tế như mọi công nhân khác. Chỉ duy nhất học sinh, sinh viên được miễn trừ.
Số liệu về người làm minijob tại Đức
Theo Trung tâm Minijob (Minijobzentrale), hiện có hơn 6,5 triệu người đăng ký làm minijob trong lĩnh vực thương mại. Thêm 252.372 người nữa làm việc trong các hộ gia đình tư nhân với quy định thông thoáng hơn.
Phân tích thành phần người lao động cho thấy:
- Gần hai phần ba minijobber trong lĩnh vực thương mại nằm trong độ tuổi từ 24 đến 64.
- Phụ nữ chiếm 55,9%, vượt trội so với nam giới.
- Người nước ngoài chiếm 18,3%.
- Riêng quý đầu tiên của năm nay, quỹ hưu trí thu về 1,3 tỷ euro và quỹ y tế thu 1,02 tỷ euro từ khoản đóng góp của nhóm lao động này.
Lợi ích của minijob theo từng phía
Với người lao động: tiền lương gần như tới tay trọn vẹn vì không bị trừ bảo hiểm. So với một công việc bán thời gian thông thường có cùng mức lương theo giờ, người làm minijob nhận về nhiều hơn đáng kể. Bên cạnh đó, tính linh hoạt cao giúp họ dễ dàng kết hợp với việc học, nghỉ hưu hoặc chăm sóc gia đình.
Với chủ sử dụng lao động: dù phải chịu mức đóng góp tương đối cao, họ có thể phản ứng nhanh với biến động theo mùa mà không cần giữ chân nhân viên quanh năm. Thủ tục hành chính thông qua Minijobzentrale cũng được đánh giá là đơn giản và nhanh gọn.
Ngành nào chịu tác động mạnh nhất?
Thương mại và dịch vụ ăn uống là hai lĩnh vực sử dụng nhiều minijobber nhất nước Đức. Không ngạc nhiên khi phản ứng dữ dội nhất cũng đến từ nhóm này.
Hiệp hội Khách sạn và Nhà hàng Bayern (Hotel- und Gaststättenverband) thẳng thắn phản đối: "Các đề xuất của Ủy ban Hưu trí đi ngược thực tế vận hành doanh nghiệp và sẽ là thảm họa đối với ngành dịch vụ ăn uống".
Nhìn chung, đại diện giới chủ thường phản đối việc bãi bỏ, trong khi các công đoàn lại ủng hộ. Lập trường này phản ánh lợi ích hai chiều rõ rệt của mô hình minijob.
Số phận các hợp đồng hiện hành
Cho tới nay, đề xuất chưa nêu rõ cơ chế xử lý các hợp đồng đang có hiệu lực. Liệu chúng có được tự động chuyển đổi hay cần thời hạn chuyển tiếp? Câu trả lời vẫn bỏ ngỏ.
Theo thông lệ, những cuộc cải cách tương tự trong quá khứ thường đi kèm quy định tạm thời để tránh gián đoạn đột ngột cho các hợp đồng đang chạy.
Lộ trình thời gian và quan điểm chính trị
Thủ tướng Friedrich Merz và Bộ trưởng Lao động Liên bang Bärbel Bas cùng cam kết thực hiện đầy đủ các đề xuất của Ủy ban. Phát biểu tại Berlin sau lễ bàn giao báo cáo, ông Merz nhấn mạnh: "Tất cả các hạng mục trong gói cải cách này phải được triển khai nhanh chóng. Chúng ta không thể chọn lọc lấy riêng một vài biện pháp hay bác bỏ chúng. Liên minh cầm quyền thống nhất sẽ thực hiện trọn vẹn gói này".
Tuy nhiên, giữa CDU/CSU và SPD vẫn tồn tại bất đồng về tiến độ. Thủ tướng cảnh báo: "Chúng ta đã chậm trễ rồi". Mục tiêu nội bộ của CDU/CSU là trình Quốc hội thông qua vào mùa thu năm nay. Ngược lại, SPD cho rằng cải cách có độ phức tạp cao, có thể phải xây dựng lại nhiều đạo luật và cần thời gian cho khâu chi tiết.
Phản ứng từ hai phía
Giới chủ doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành dịch vụ ăn uống, liên tục lên tiếng cảnh báo nguy cơ mất việc làm và chi phí tăng cao. Trong khi đó, công đoàn và các chuyên gia an sinh xã hội lại hoan nghênh đề xuất vì cho rằng nó công bằng hơn cho người lao động, đồng thời giúp tăng nguồn thu cho hệ thống hưu trí đang đối mặt áp lực dân số già.
Hệ quả nếu bãi bỏ minijob
Nếu đề xuất thành hiện thực, người làm minijob sẽ nhận lương ròng thấp hơn do phải khấu trừ bảo hiểm. Ngược lại, họ sẽ tích lũy được quyền lợi hưu trí, bảo hiểm y tế và chăm sóc dài hạn - điều mà nhiều người trước đây từ bỏ để hưởng mức thu nhập trọn vẹn trước mắt.
Với phía doanh nghiệp, mặc dù tổng chi phí lao động có thể giảm nhẹ vì không còn mứng cố định 30%, song thủ tục hành chính sẽ phức tạp hơn và lợi thế cạnh tranh về giá nhân công bị thu hẹp.
Kết luận
Đề xuất bãi bỏ minijob đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách lao động Đức.
Cuộc tranh luận giờ đây không chỉ dừng lại ở câu hỏi nên hay không, mà còn là thời điểm và cách thức triển khai sao cho cân bằng giữa bảo vệ người lao động và duy trì sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Mắt xích quyết định sẽ nằm ở cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội vào mùa thu, nơi liên minh cầm quyền giữa CDU/CSU và SPD cần tìm được tiếng nói chung về lộ trình thực hiện gói cải cách 33 hạng mục này.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo Đài truyền hình quốc gia Đức ARD
Ý kiến bạn đọc