Một mô hình máy bay chiến đấu thế hệ mới được trưng bày tại Triển lãm hàng không Paris. (Ảnh: JULIEN DE ROSA / AFP)
Sự kết thúc của một giấc mơ châu Âu
Chương trình Hệ thống không chiến tương lai (FCAS), khởi động từ năm 2017 với tham vọng thay thế dòng Rafale của Pháp và Eurofighter của Đức cùng Tây Ban Nha, đã chính thức bị khai tử. Quyết định này được đưa ra sau cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Một quan chức chính phủ Đức xác nhận với AFP rằng hai nhà lãnh đạo đã đi đến nhận định chung: các tập đoàn công nghiệp không thể tìm được tiếng nói chung để chế tạo một máy bay chiến đấu chung. “Họ thừa nhận thực tế này,” quan chức này nói.
Dự án từng được coi là phép thử quan trọng cho nỗ lực hợp tác quốc phòng chặt chẽ hơn giữa các nước châu Âu. Trong bối cảnh Nga được coi là mối đe dọa thù địch và quan hệ với Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump trở nên lạnh nhạt, FCAS được kỳ vọng sẽ là biểu tượng cho sự thống nhất và tự chủ của lục địa già.
Bất đồng công nghiệp, rạn nứt chính trị
Xuyên suốt quá trình phát triển, chương trình trị giá hàng tỷ USD này bị ám ảnh bởi những mâu thuẫn giữa các bên tham gia. Phía Pháp là Dassault Aviation, trong khi Airbus đại diện cho lợi ích của Đức và Tây Ban Nha. Sự khác biệt trong cách tiếp cận kỹ thuật, phân chia công việc và đặc biệt là quyền sở hữu trí tuệ đã liên tục đẩy dự án vào bế tắc.
Bất chấp những nỗ lực cứu vãn vào phút chót, bao gồm việc bổ nhiệm hai nhà hòa giải từ Pháp và Đức hồi tháng 3, các bên vẫn không thể đạt được thỏa thuận. Người đứng đầu Dassault Aviation kiên quyết cho rằng công ty của ông có thể tự mình thực hiện dự án và phản đối việc “đồng quản lý”.
“Macron là người duy nhất vẫn tin vào sự sống sót của FCAS,” Cedric Perrin, chủ tịch ủy ban đối ngoại và quốc phòng tại Thượng viện Pháp, nhận định. “Quyết định càng sớm được đưa ra, chúng ta càng ít lãng phí thời gian để chuyển sang giai đoạn tiếp theo,” ông nói với AFP.
Phần lõi vẫn tiếp tục, nhưng ở quy mô khiêm tốn hơn
Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều sụp đổ. Một quan chức Đức cho biết các phần khác trong khuôn khổ FCAS rộng lớn hơn sẽ vẫn được tiếp tục. “Phần lõi thực sự của FCAS sẽ được duy trì như một hệ thống châu Âu,” quan chức này mô tả, đó là một “hệ thống thần kinh kết nối máy bay, máy bay không người lái và các thành phần khác thành một tổng thể tích hợp”.
Bộ Quốc phòng Pháp và Đức dự kiến sẽ soạn thảo một kế hoạch hợp tác quốc phòng mới, tập trung vào “một số dự án thực tế và phù hợp” tại cuộc họp sắp tới. Điều này cho thấy hai nước vẫn cam kết hợp tác, nhưng ở quy mô khiêm tốn và thực dụng hơn.
Bài học về tham vọng và thực tế
Sự sụp đổ của FCAS là một hồi chuông cảnh tỉnh cho những tham vọng quốc phòng chung của châu Âu. Dù cả Thủ tướng Merz và Tổng thống Macron đều từng khẳng định công khai quyết tâm thành công, thực tế đã chứng minh rằng ý chí chính trị thôi là chưa đủ.
Vào tháng 4, sau cuộc hội đàm với Merz, Macron từng phủ nhận dự án đã chết: “Chúng tôi đang tiếp tục tiến về phía trước. Châu Âu chưa bao giờ cần sự thống nhất, độc lập và chủ quyền lớn hơn lúc này.”
Nhưng những tuyên bố đầy nhiệt huyết đó cuối cùng đã vấp phải rào cản từ các tập đoàn công nghiệp và lợi ích quốc gia khó dung hòa.
Câu chuyện về FCAS nhắc nhở chúng ta rằng, trong lĩnh vực quốc phòng công nghệ cao, hợp tác không chỉ là câu chuyện của những lời hứa chính trị.
Nó đòi hỏi sự tin tưởng tuyệt đối, sự chia sẻ quyền lực và tầm nhìn chiến lược dài hạn từ tất cả các bên. Khi những yếu tố đó không còn, ngay cả những dự án đầy tham vọng nhất cũng có thể trở thành ký ức.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc