Tiền giấy euro, sau gần 30 năm mang diện mạo quen thuộc với những cây cầu, cánh cổng và ô cửa sổ trừu tượng, đang đứng trước một cuộc thay đổi lớn. Ngân hàng Trung ương châu Âu, ECB, đã giới thiệu các phương án thiết kế mới cho loạt tiền giấy trong tương lai.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã trình bày năm đề xuất thiết kế cho mỗi chủ đề "Sông ngòi và Chim chóc" và "Văn hóa châu Âu".
Những hình ảnh hiện nay trên tiền euro vốn không mô phỏng bất kỳ công trình cụ thể nào. Chúng được tạo ra để tránh gợi liên tưởng đến một quốc gia riêng lẻ, đồng thời nhấn mạnh ý tưởng về sự bình đẳng giữa các nước dùng chung đồng tiền euro.
Giờ đây, ECB muốn đưa lên tiền giấy những hình ảnh gần gũi và có tính nhận diện rõ hơn. Hai hướng thiết kế đang được xem xét gồm: các nhân vật nổi tiếng cùng không gian văn hóa châu Âu, hoặc các dòng sông, loài chim và những thể chế của Liên minh châu Âu.
Sau quá trình tiếp nhận, đánh giá nhiều ý tưởng và bản vẽ, hội đồng tuyển chọn đã chọn ra 10 mẫu thiết kế cho loạt tiền mới. Các mệnh giá vẫn giữ như hiện nay, gồm 5, 10, 20, 50, 100 và 200 euro.
Chủ tịch ECB Christine Lagarde đã giới thiệu tổng cộng 120 bản thiết kế tại trụ sở ECB ở Frankfurt am Main. Trong số này có 60 thiết kế mặt trước và 60 thiết kế mặt sau. Sau các bước thử nghiệm, đánh giá kỹ thuật và kiểm tra an toàn, những mẫu được chọn dự kiến sẽ dần thay thế tiền giấy đang lưu hành trong vài năm tới.
Người dân khu vực đồng euro được tham gia lựa chọn
Trước khi phương án cuối cùng được chốt, khoảng 350 triệu người dân tại các quốc gia sử dụng đồng euro sẽ có quyền tham gia bỏ phiếu trên trang web của ECB. Đây là bước nhằm lấy ý kiến rộng rãi về diện mạo mới của đồng tiền chung.
Người dân có thể chọn mẫu thiết kế mà họ yêu thích trong các phương án được công bố. Kết quả tham khảo này sẽ là một phần của quá trình ra quyết định.
Quyết định cuối cùng thuộc về Hội đồng ECB. Theo kế hoạch hiện tại, cơ quan này sẽ đưa ra lựa chọn vào tháng 12 năm nay.
Hai hướng thiết kế đang cạnh tranh
ECB hiện đưa ra hai bộ chủ đề lớn. Chỉ một trong hai bộ chủ đề này sẽ được chọn để phát hành chính thức trong tương lai.
Hướng thứ nhất tập trung vào các nhân vật tiêu biểu của châu Âu và những không gian văn hóa đặc trưng. Theo phương án này, mặt trước của tiền giấy có thể xuất hiện chân dung những tên tuổi lớn trong lịch sử khoa học, nghệ thuật và văn hóa châu Âu.
- Ludwig van Beethoven, nhà soạn nhạc và nghệ sĩ piano.
- Marie Curie, nhà vật lý và hóa học.
- Leonardo da Vinci, họa sĩ, nhà điêu khắc, kỹ sư và kiến trúc sư.
Mặt sau trong nhóm thiết kế này sẽ dành cho các không gian văn hóa. Những hình ảnh được nhắc đến gồm quảng trường, nhà hát, nhà hát opera hoặc công viên. Đây là các địa điểm quen thuộc trong đời sống đô thị châu Âu, đồng thời gợi đến di sản văn hóa chung của lục địa.
Hướng thứ hai chọn thiên nhiên làm điểm nhấn. Mặt trước tiền giấy sẽ thể hiện các dòng sông và loài chim tiêu biểu của châu Âu. Các ý tưởng được nêu gồm nguồn suối trên núi, thác nước, thung lũng sông và những loài chim như chim leo tường, chim bói cá hoặc cò trắng.
Với phương án thiên nhiên, mặt sau sẽ giới thiệu những thể chế quan trọng của Liên minh châu Âu. Đây là cách ECB kết hợp hình ảnh môi trường tự nhiên với cấu trúc chính trị và pháp lý của châu Âu hiện đại.
- Nghị viện châu Âu.
- Ủy ban châu Âu.
- Tòa án Công lý Liên minh châu Âu.
Màu sắc quen thuộc được giữ lại
Dù hình ảnh trên tiền giấy có thể thay đổi lớn, ECB không có kế hoạch thay đổi màu sắc và hình dáng cơ bản của các mệnh giá. Điều này giúp người dân vẫn dễ nhận biết tiền trong giao dịch hằng ngày.
- Tờ 5 euro vẫn mang màu xám.
- Tờ 10 euro vẫn mang màu đỏ.
- Tờ 20 euro vẫn mang màu xanh dương.
Cách giữ màu này cũng giúp quá trình chuyển đổi bớt gây xáo trộn. Người dân, doanh nghiệp, ngân hàng và các hệ thống thanh toán tiền mặt sẽ không phải thích nghi lại từ đầu với toàn bộ bộ nhận diện của tiền euro.
Điểm thay đổi quan trọng hơn nằm ở công nghệ bảo mật. ECB dự kiến bổ sung nhiều yếu tố chống làm giả hiện đại hơn vào loạt tiền mới.
Lý do an ninh phía sau diện mạo mới
ECB vẫn đánh giá các tờ tiền euro hiện hành là an toàn. Tuy vậy, công nghệ làm giả tiền trong những năm gần đây đã tiến bộ nhanh hơn. Các nhóm làm giả có thể sử dụng kỹ thuật sao chép tinh vi hơn trước.
Vì vậy, việc thiết kế lại tiền giấy không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ. Đây còn là dịp để ECB nâng cấp các lớp bảo vệ, từ chất liệu, chi tiết in, hiệu ứng nhìn nghiêng cho đến những yếu tố khó sao chép bằng công nghệ thông thường.
Đổi mẫu tiền cũng giúp hệ thống phát hành chủ động hơn trước rủi ro gian lận. Với một đồng tiền được sử dụng rộng rãi như euro, yếu tố niềm tin giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Ngoài vấn đề an ninh, ECB kỳ vọng diện mạo mới sẽ tạo sự gắn bó mạnh hơn giữa người dân và đồng tiền chung. Những hình ảnh như nhân vật văn hóa, địa điểm sinh hoạt cộng đồng, dòng sông, chim chóc hoặc các thể chế châu Âu có thể mang lại cảm giác gần gũi hơn so với kiến trúc trừu tượng.
Hiện euro là đồng tiền chung của 21 quốc gia trong khu vực đồng euro. Vì vậy, mọi lựa chọn hình ảnh đều cần tính toán kỹ. Một chi tiết nhỏ trên tiền giấy cũng có thể được nhìn nhận dưới góc độ chính trị, văn hóa hoặc bản sắc quốc gia.
Thiết kế cũ từng được tính toán rất kỹ
Kế hoạch đổi mới tiền giấy euro không chỉ nhận được sự quan tâm tích cực. Một số ý kiến cho rằng diện mạo hiện tại của đồng euro có giá trị biểu tượng riêng và không nên bị thay thế quá dễ dàng.
Khi euro được đưa vào sử dụng, các hình ảnh kiến trúc trừu tượng đã được lựa chọn với chủ ý rõ ràng. Chúng không đại diện cho bất kỳ công trình thật nào, cũng không gắn với một thủ đô hay một quốc gia cụ thể.
Cách làm này giúp tránh cảm giác nước này được ưu ái hơn nước khác. Trong một liên minh gồm nhiều lịch sử, ngôn ngữ và bản sắc, sự trung lập của hình ảnh trên tiền giấy từng được xem là lựa chọn thận trọng.
Những cây cầu trên tiền euro biểu trưng cho sự kết nối giữa các dân tộc châu Âu. Cánh cổng và ô cửa sổ gợi tinh thần cởi mở, đối thoại và hợp tác. Đây là thông điệp chính trị mềm, nhưng rất rõ, của đồng tiền chung trong giai đoạn đầu.
Ủy ban ECB dự kiến sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về thiết kế của các tờ tiền mới vào cuối năm nay.
Robert Kalina lo ngại về sự cạnh tranh biểu tượng
Người tạo ra thiết kế tiền euro đầu tiên là Robert Kalina, họa sĩ đồ họa người Áo. Khi đó, ông là Trưởng bộ phận thiết kế của Ngân hàng Quốc gia Áo.
Trước khi thiết kế tiền euro, Kalina từng thực hiện nhiều bộ tiền Schilling của Áo. Sau này, ông cũng tham gia thiết kế tiền giấy cho nhiều quốc gia khác.
Ở tuổi 71, Robert Kalina tỏ ra hoài nghi trước kế hoạch thay đổi diện mạo của tiền euro. Mối lo của ông nằm ở việc đưa các nhân vật, công trình hoặc biểu tượng cụ thể lên tiền giấy có thể làm sống lại cảm giác tự hào dân tộc theo hướng cạnh tranh.
Đó chính là điều ông từng cố tránh khi xây dựng thiết kế ban đầu cho đồng euro. Với Kalina, tiền giấy của một liên minh nhiều quốc gia cần giữ được sự cân bằng, thay vì trở thành nơi so sánh xem nhân vật, địa danh hoặc biểu tượng của nước nào được xuất hiện.
Ông đặc biệt không đồng tình với phương án dùng hình ảnh chim và sông. Trong một cuộc phỏng vấn với báo Đức, Kalina nói rằng theo ông, chim và sông phù hợp với tem thư hơn là với đồng tiền quan trọng nhất của châu Âu.
Kalina cũng bày tỏ sự tiếc nuối nếu trong tương lai euro mang một diện mạo khác. Nhận xét này cho thấy cuộc tranh luận không chỉ xoay quanh chuyện đẹp hay xấu, mà còn liên quan đến triết lý thiết kế của một đồng tiền chung.
Một cuộc thay đổi không chỉ nằm trên mặt giấy bạc
Việc đổi mẫu tiền euro, nếu được thông qua, sẽ là một trong những thay đổi dễ nhìn thấy nhất của đồng tiền chung kể từ khi được đưa vào sử dụng. Với hàng trăm triệu người dân, tiền giấy không chỉ là phương tiện thanh toán. Nó còn là vật hiện diện trong đời sống mỗi ngày.
Bài toán của ECB vì thế không đơn giản. Mẫu mới phải an toàn hơn, dễ nhận biết, có tính thẩm mỹ, đồng thời tránh tạo cảm giác thiên lệch giữa các quốc gia thành viên.
Cuộc bỏ phiếu công khai sắp tới sẽ cho thấy người dân khu vực đồng euro nghiêng về điều gì: những gương mặt và không gian văn hóa cụ thể, hay thiên nhiên cùng các biểu tượng thể chế của Liên minh châu Âu. Dù phương án nào thắng, diện mạo mới của tiền euro sẽ không chỉ là thay đổi thiết kế. Nó sẽ là cách châu Âu kể lại câu chuyện về chính mình trên từng tờ tiền.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc