Chiến thắng lịch sử của AfD tại Sachsen-Anhalt không chỉ là câu chuyện về một đảng dân túy đạt gần 44% số phiếu. Đằng sau kết quả đó là sự bất mãn ngày càng sâu sắc với tình hình kinh tế, xã hội và chính trị, cùng sự suy giảm niềm tin vào các đảng truyền thống của Đức.
43,79% không phải kết quả toàn nước Đức
Trước hết cần làm rõ một điểm thường dễ gây hiểu nhầm: 43,79% là tỷ lệ Zweitstimme của AfD trong cuộc bầu cử Quốc hội bang Sachsen-Anhalt ngày 6/9/2026, chứ không phải tỷ lệ ủng hộ AfD trên toàn nước Đức.
Theo kết quả chính thức, AfD giành 43,79% số phiếu, trong khi CDU chỉ đạt 17,23%. AfD có 39 ghế trong Quốc hội bang, thiếu ba ghế so với mức 42 ghế cần thiết để chiếm đa số tuyệt đối.
CDU giành 15 ghế; SPD, đảng Xanh và Die Linke mỗi đảng có 8 ghế, còn BSW có 5 ghế.
Đây là kết quả cao nhất của AfD trong một cuộc bầu cử cấp bang từ trước đến nay, đồng thời là thất bại nặng nề nhất của CDU tại Sachsen-Anhalt. Tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu cũng tăng mạnh, lên khoảng 77%, so với 60,3% vào năm 2021.
Ở cấp liên bang, AfD hiện được một số cuộc thăm dò ghi nhận ở mức khoảng 29%.
Con số này cao hơn rõ rệt so với 20,8% mà đảng đạt được trong cuộc bầu cử Quốc hội Đức năm 2025.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: thăm dò dư luận không phải kết quả bầu cử thực tế.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Không thể giải thích chỉ bằng vấn đề nhập cư
Một cách giải thích đơn giản thường được đưa ra là người dân bỏ phiếu cho AfD vì vấn đề nhập cư và tị nạn. Đây chắc chắn là một yếu tố quan trọng, bởi AfD có lợi thế lớn trong chủ đề này và thường xuyên đặt kiểm soát biên giới, hạn chế nhập cư và an ninh lên hàng đầu.
Tuy nhiên, các phân tích sau bầu cử cho thấy động cơ của cử tri phức tạp hơn nhiều. Những vấn đề được người dân Sachsen-Anhalt quan tâm gồm:
- Việc làm, tiền lương và sức mua.
- Giá năng lượng và chi phí sinh hoạt.
- An sinh xã hội và chất lượng dịch vụ công.
- Trường học, bệnh viện và cơ sở hạ tầng.
- Tương lai kinh tế của bang.
- Suy giảm dân số và tình trạng thiếu lao động.
- Nhập cư, tị nạn và an ninh.
Một nghiên cứu trước bầu cử cho thấy kinh tế, việc làm và tiền lương được xem là nhóm vấn đề cấp bách nhất, thậm chí được nhắc đến nhiều hơn vấn đề di cư. Điều đó cho thấy AfD không chỉ giành phiếu nhờ khai thác tâm lý lo ngại về người nhập cư, mà còn nhờ khả năng biến sự bất mãn kinh tế thành một thông điệp chính trị rộng hơn.
Một bang đang đối mặt nhiều sức ép
Sachsen-Anhalt là một trong những bang chịu ảnh hưởng rõ rệt của biến động dân số và chuyển đổi kinh tế.
Kể từ khi nước Đức thống nhất, dân số bang đã giảm khoảng một phần tư do tỷ lệ sinh thấp và tình trạng người trẻ rời quê đến các thành phố lớn hoặc các bang phía Tây. Dự báo dân số sẽ tiếp tục giảm trong những năm tới, kéo theo nguy cơ thiếu nhân lực, thu hẹp cơ sở hạ tầng và gia tăng áp lực lên hệ thống y tế, giáo dục cũng như an sinh xã hội.
Nền kinh tế bang cũng đứng trước nhiều thách thức. Doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí năng lượng cao, chi phí lao động tăng và thủ tục hành chính phức tạp. Một số ngành sản xuất, trong đó có công nghiệp hóa chất, đang phải cân nhắc cắt giảm đầu tư hoặc chuyển một phần hoạt động ra nước ngoài.
Trong bối cảnh đó, nhiều cử tri cảm thấy nơi họ sống không phát triển như kỳ vọng. Họ lo ngại việc làm ổn định ngày càng khó tìm, thu nhập không theo kịp giá cả và con cái sẽ không có tương lai tốt hơn thế hệ trước.
AfD đã biến bất mãn thành lá phiếu
Một yếu tố quan trọng khác là tâm lý bi quan về tương lai ngày càng gia tăng. Nhiều người không chỉ thất vọng với chính sách cụ thể, mà còn mất niềm tin vào khả năng giải quyết vấn đề của các đảng truyền thống.
AfD đã tận dụng rất hiệu quả tâm lý này bằng một thông điệp đơn giản: hệ thống hiện tại không hoạt động và cần phải thay đổi mạnh mẽ.
Điều đáng chú ý là trong cuộc bầu cử lần này, AfD không còn chỉ được nhìn nhận như một “đảng phản đối”. Theo các khảo sát sau bầu cử, tỷ lệ cử tri tin rằng AfD có thể giải quyết các vấn đề quan trọng của bang đã tăng mạnh so với năm 2021. Lần đầu tiên, AfD được đánh giá cao hơn CDU ở một số lĩnh vực như kinh tế và giáo dục.
AfD cũng huy động được một lượng lớn cử tri trước đây không đi bỏ phiếu. Đảng này đặc biệt đạt kết quả cao trong nhóm công nhân, nam giới và những người có trình độ học vấn thấp hơn. Khoảng hai phần ba cử tri AfD cho rằng tình hình kinh tế của họ không tốt hoặc rất tệ; phần lớn cũng mong muốn một sự thay đổi căn bản trong chính sách.
Điều đó cho thấy không phải tất cả cử tri AfD đều bỏ phiếu chỉ vì phản đối. Một bộ phận đáng kể thực sự tin rằng AfD có thể đại diện cho lợi ích của họ.
43,79% chưa đồng nghĩa với quyền lực tuyệt đối
Dù AfD giành chiến thắng áp đảo, con số 43,79% không có nghĩa là 43,79% người dân Sachsen-Anhalt muốn AfD một mình lãnh đạo bang.
AfD chưa đạt đa số tuyệt đối và không thể tự thành lập chính phủ. Sau bầu cử, câu hỏi quan trọng nhất là liệu đảng nào có chấp nhận hợp tác với AfD hay không.
Về lý thuyết, AfD có thể tìm kiếm sự ủng hộ từ BSW. Tuy nhiên, sự hợp tác này vẫn chưa chắc chắn. Trong khi đó, các đảng còn lại có thể tìm cách hình thành một liên minh rộng lớn để ngăn AfD nắm quyền, dù điều đó cũng đặt ra những khó khăn chính trị không nhỏ.
Chính vì vậy, chiến thắng của AfD chưa đồng nghĩa với việc đảng này lập tức kiểm soát chính quyền bang. Nhưng nó đã làm thay đổi hoàn toàn cán cân chính trị tại Sachsen-Anhalt.
Bài toán khó cho CDU và các đảng truyền thống
Kết quả này đặt CDU/CSU, SPD, đảng Xanh và các lực lượng chính trị khác trước một câu hỏi khó: làm thế nào để giành lại những cử tri đã mất niềm tin?
Việc chỉ cảnh báo về AfD hoặc kêu gọi cử tri không bỏ phiếu cho đảng này có thể không đủ. Các đảng truyền thống phải chứng minh bằng chính sách cụ thể rằng họ có thể giải quyết những vấn đề gần gũi nhất với đời sống người dân:
- Tạo việc làm và bảo vệ thu nhập.
- Giảm áp lực từ giá cả và chi phí năng lượng.
- Phát triển nhà ở, y tế và giáo dục.
- Cải thiện cơ sở hạ tầng ở khu vực nông thôn.
- Kiểm soát nhập cư và bảo đảm an ninh.
- Giảm thủ tục hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp.
- Đưa ra một chiến lược kinh tế đáng tin cậy cho tương lai.
Nếu các đảng truyền thống không giải quyết được những vấn đề này, AfD sẽ tiếp tục có cơ hội biến sự thất vọng thành lợi thế bầu cử.
Sachsen-Anhalt là ngoại lệ hay xu hướng mới?
Không nên nhìn cuộc bầu cử này đơn giản bằng công thức “AfD thắng, các đảng khác thua”.
Kết quả tại Sachsen-Anhalt phản ánh một thông điệp lớn hơn: một bộ phận cử tri Đức đang không hài lòng sâu sắc với hiện trạng và muốn có sự thay đổi mạnh mẽ.
Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để khẳng định 43,79% là một hiện tượng riêng của Sachsen-Anhalt hay dấu hiệu của một làn sóng chính trị lan rộng trên toàn nước Đức.
Ngày 20/9/2026, các cuộc bầu cử tại Mecklenburg-Vorpommern và Berlin sẽ cung cấp thêm dữ liệu quan trọng. Khi đó, cử tri và giới quan sát sẽ có cơ sở rõ hơn để đánh giá liệu AfD chỉ đặc biệt mạnh tại một số bang miền Đông, hay đang thực sự bước vào một giai đoạn tăng trưởng mới trên toàn quốc.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
