Những động thái của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm nối lại hợp tác kinh tế với Nga đang tạo thêm lợi thế chính trị cho Điện Kremlin, đồng thời làm triển vọng hòa bình tại Ukraina trở nên xa vời. Các thỏa thuận năng lượng, khả năng nới lỏng trừng phạt và những dự án hợp tác song phương đang phát đi tín hiệu về sự thay đổi trong quan hệ Washington – Moskva.
Đáng chú ý, chuyến hàng nhiên liệu diesel đầu tiên của Nga hướng tới Mỹ và các cuộc thảo luận về dầu khí cho thấy hai bên đang tìm kiếm những lĩnh vực hợp tác cụ thể. Trong khi đó, Ukraina lo ngại sự xích lại gần nhau giữa hai cường quốc có thể làm suy yếu vị thế của Kyiv trong các cuộc đàm phán chấm dứt chiến tranh.
Cartoon by Serhiy Kolyada.
Lô nhiên liệu diesel Nga mang ý nghĩa chính trị
Ngày 23/10, một tàu chở dầu mang theo 40.000 tấn nhiên liệu diesel của Nga đã rời Vịnh Phần Lan, hướng tới New York. Đây là chuyến hàng đầu tiên trong thỏa thuận cung cấp nhiên liệu diesel Nga cho thị trường Mỹ.
Xét về quy mô, lô hàng khó tạo ra ảnh hưởng đáng kể đối với giá nhiên liệu tại Mỹ. Tuy nhiên, ý nghĩa chính trị của thỏa thuận lại lớn hơn nhiều so với lợi ích kinh tế trực tiếp mà nó có thể mang lại.
Sergei Aleksandashenko, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chiến lược Á-Âu mới, nhận định hiệu ứng chính trị của thông báo này quan trọng hơn kết quả thương mại thực tế. Theo ông, bản thân việc hai nước công khai thúc đẩy một thỏa thuận năng lượng đã mang thông điệp đáng kể.
Đối với Moskva, sự cải thiện quan hệ với chính quyền Donald Trump có thể được xem là dấu hiệu cho thấy những khác biệt giữa Mỹ và các nước châu Âu đang ngày càng sâu sắc. Điều này giúp Điện Kremlin có thêm cơ sở để đánh giá rằng sự thống nhất trong chính sách của phương Tây đối với Nga không còn chắc chắn như trước.
Trong cuộc chiến Ukraina, các biện pháp trừng phạt kinh tế của phương Tây là một trong những công cụ gây sức ép đối với Moskva. Vì vậy, bất kỳ tín hiệu nào về khả năng khôi phục quan hệ thương mại với Mỹ đều có thể mang giá trị ngoại giao đối với Nga.
Nhiều lĩnh vực hợp tác đang được đưa ra thảo luận
Quan hệ kinh tế Mỹ - Nga không chỉ dừng lại ở thỏa thuận nhiên liệu diesel. Hai bên còn thảo luận về khả năng các doanh nghiệp Mỹ quay trở lại lĩnh vực dầu khí của Nga, sau thời gian hoạt động kinh doanh chịu ảnh hưởng từ các biện pháp trừng phạt.
Một trong những lĩnh vực được quan tâm là các dự án khai thác hydrocarbon ngoài khơi đảo Sakhalin. Đây là khu vực có tiềm năng năng lượng lớn và từng thu hút sự tham gia của các tập đoàn quốc tế.
Khả năng chuyển nhượng tài sản quốc tế của tập đoàn dầu khí Nga Lukoil cho những nhà đầu tư có liên hệ với Nhà Trắng cũng nằm trong các phương án được đề cập. Nếu tiến triển, những giao dịch như vậy có thể tạo ra cơ hội tiếp cận trở lại thị trường Nga cho một số nhà đầu tư Mỹ.
Các sáng kiến khác bao gồm khả năng cho phép hãng hàng không Mỹ sử dụng không phận Nga, hợp tác cung cấp titan và khôi phục vận chuyển khí đốt sang châu Âu qua đường ống Nord Stream.
Tuy nhiên, những kế hoạch này vẫn đối mặt với trở ngại lớn. Một số dự án phụ thuộc trực tiếp vào khả năng dỡ bỏ hoặc điều chỉnh các lệnh trừng phạt của phương Tây. Khi những hạn chế hiện hành vẫn còn hiệu lực, các doanh nghiệp khó có thể triển khai đầy đủ những thỏa thuận thương mại dài hạn.
Điều đó cho thấy khoảng cách giữa các tuyên bố về hợp tác và khả năng thực hiện trên thực tế vẫn còn đáng kể. Những cuộc thảo luận hiện nay chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ quan hệ kinh tế giữa hai nước đã trở lại bình thường.
Hợp tác năng lượng diễn ra bất chấp các lệnh trừng phạt
Một trường hợp đáng quan tâm khác liên quan đến công ty Mỹ Polar Train LNG và nhà sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng Novatek của Nga. Novatek hiện vẫn nằm trong diện chịu các biện pháp trừng phạt của Mỹ.
Sự hợp tác giữa hai doanh nghiệp cho thấy hoạt động kinh tế liên quan đến năng lượng Nga vẫn là chủ đề được các bên quan tâm, bất chấp những rào cản chính trị và pháp lý.
Năng lượng từ lâu giữ vai trò quan trọng trong quan hệ giữa Nga với các nền kinh tế phương Tây. Dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm liên quan vừa là nguồn thu lớn của Moskva, vừa gắn với lợi ích thương mại và an ninh năng lượng của nhiều quốc gia.
Do đó, những thay đổi trong chính sách trừng phạt có thể tác động vượt ra ngoài quan hệ song phương Mỹ - Nga. Nếu các dự án năng lượng được khôi phục, môi trường hợp tác và cạnh tranh trên thị trường quốc tế cũng có thể thay đổi.
Với Điện Kremlin, việc mở rộng quan hệ kinh tế với Washington còn mang ý nghĩa phá vỡ hình ảnh Nga bị cô lập hoàn toàn trên trường quốc tế. Ngay cả khi các thỏa thuận chưa tạo ra lợi ích kinh tế lớn, chúng vẫn có thể được sử dụng như bằng chứng về sự thay đổi trong quan hệ ngoại giao.
Triển vọng đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi thiếu chắc chắn
Những diễn biến kinh tế giữa Washington và Moskva diễn ra khi triển vọng đàm phán giữa Nga, Ukraina và Mỹ tại Abu Dhabi vẫn chưa rõ ràng.
Đại diện Nga Yuri Ushakov tuyên bố Moskva sẽ kiên quyết bảo vệ và yêu cầu thực hiện những điều kiện cơ bản của mình. Lập trường này cho thấy Nga chưa có dấu hiệu từ bỏ các yêu cầu mà nước này đặt ra trong tiến trình thương lượng.
Trong khi đó, Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky từng cảnh báo rằng sự ủng hộ của Mỹ dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ khiến lập trường của Kyiv trở nên khó khăn hơn đáng kể.
Đối với Ukraina, sự hỗ trợ của Washington có ý nghĩa đặc biệt trong cả lĩnh vực quân sự, kinh tế và ngoại giao. Nếu Mỹ điều chỉnh chính sách theo hướng ưu tiên thỏa thuận với Moskva, khả năng duy trì sức ép quốc tế đối với Nga có thể bị ảnh hưởng.
Những bất đồng về điều kiện chấm dứt chiến tranh cũng khiến triển vọng thương lượng khó đoán định. Trong khi Moskva khẳng định sẽ bảo vệ các yêu cầu cốt lõi, Kyiv phải cân nhắc khả năng bảo đảm an ninh và lợi ích quốc gia trong bất kỳ thỏa thuận nào.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov còn đưa ra nhận định bi quan về triển vọng xung đột. Ông cho rằng chiến tranh sẽ tiếp tục và thậm chí có khả năng leo thang. Phát biểu này càng làm gia tăng những nghi ngại về khả năng sớm đạt được một thỏa thuận hòa bình.
Ukraina cảnh báo nguy cơ Nga mở thêm các đợt tấn công
Song song với những diễn biến ngoại giao, tình hình quân sự tại Ukraina tiếp tục căng thẳng. Các quan chức quân đội Ukraina cảnh báo Nga có thể tận dụng lệnh ngừng bắn tại khu vực Oleshky để chuẩn bị cho những hoạt động quân sự tiếp theo.
Kyiv đặc biệt quan ngại nguy cơ Nga tìm cách mở rộng hoạt động tiến công tại khu vực sông Dnipro. Những đánh giá này cho thấy giới chức Ukraina chưa xem các thỏa thuận ngừng bắn cục bộ là dấu hiệu bảo đảm cho một sự giảm nhiệt lâu dài trên chiến trường.
Tổng thống Zelensky cũng cho biết thông tin tình báo của Ukraina chỉ ra khả năng Nga đang chuẩn bị một đợt tấn công tên lửa đạn đạo quy mô lớn mới.
Trước nguy cơ này, ông tiếp tục kêu gọi các đối tác quốc tế cung cấp thêm phương tiện phòng không cho Ukraina. Kyiv coi năng lực phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa là một trong những ưu tiên quân sự hiện nay.
Những diễn biến trên cho thấy tiến trình ngoại giao và tình hình chiến trường đang diễn ra song song, nhưng chưa tạo ra dấu hiệu rõ ràng về một giải pháp chung. Trong khi Washington và Moskva tiếp tục thảo luận các khả năng hợp tác kinh tế, Nga vẫn giữ lập trường cứng rắn trong đàm phán và Ukraina tiếp tục yêu cầu tăng cường hỗ trợ quân sự.
Cuộc gặp dự kiến giữa đại diện Nga, Ukraina và Mỹ tại Abu Dhabi vì thế vẫn đứng trước nhiều bất định. Những yêu cầu của Moskva, quan điểm của Kyiv và mức độ cam kết của Washington sẽ tiếp tục là các yếu tố quyết định triển vọng thương lượng trong thời gian tới.
Lê Hải Yến - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Le Monde, UNIAN
