Hàng chục cửa hàng tạp hóa ở Bỉ và một siêu thị Ikea chứng kiến nhiệt độ tủ lạnh tăng vọt, trong đó một số doanh nghiệp xác nhận đã bị tấn công mạng. — AFP
Khoảng 40 siêu thị thuộc chuỗi Delhaize tại Bỉ và Luxembourg cùng nhiều cửa hàng ở 5 quốc gia châu Âu khác bị ảnh hưởng bởi một cuộc tấn công mạng nhắm vào hệ thống làm lạnh. Tin tặc can thiệp vào thiết bị điều khiển nhiệt độ, khiến thực phẩm đứng trước nguy cơ hư hỏng và gây thiệt hại kinh tế cho các nhà bán lẻ.
Sự cố cho thấy những rủi ro ngày càng lớn khi các thiết bị công nghiệp được kết nối internet để vận hành từ xa. Một hệ thống vốn phục vụ bảo quản thực phẩm có thể trở thành điểm xâm nhập, kéo theo nguy cơ đối với nhiều loại hạ tầng thiết yếu.
Tin tặc can thiệp hệ thống làm lạnh tại nhiều quốc gia
Sự cố được phát hiện tại Bỉ, Luxembourg, Thụy Điển, Ireland, Hà Lan, Estonia và Phần Lan. Khoảng 40 cửa hàng Delhaize tại Bỉ và Luxembourg nằm trong số những địa điểm chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Công ty Sabcobel của Bỉ, nhà sản xuất một số thiết bị làm lạnh liên quan, xác định các bộ bay hơi đã bị chuyển sang chế độ xả đá. Thay vì duy trì nhiệt độ bảo quản, thiết bị khiến nhiệt độ bên trong tủ tăng mạnh.
Giám đốc điều hành Sabcobel Stephan Moelans xác nhận đây là một vụ tấn công mạng. Ngày 2/11, ông cho biết đội ngũ kỹ thuật đã làm việc xuyên đêm và buổi sáng để ngắt những thiết bị bị ảnh hưởng khỏi mạng lưới.
Phương thức tấn công được cho là tương tự vụ việc xảy ra tại Pháp trong tháng 10. Khi đó, hàng trăm siêu thị gặp sự cố với hệ thống làm lạnh, khiến lượng thực phẩm trị giá hàng triệu euro phải tiêu hủy.
Một số thiết bị tại các cửa hàng châu Âu trong vụ việc mới ghi nhận nhiệt độ tăng tới 50 độ C. Đây là mức nhiệt có thể khiến thực phẩm đông lạnh và thực phẩm cần bảo quản lạnh không còn đáp ứng điều kiện an toàn.
Tại thị trấn Hoeilaart thuộc vùng Flanders, miền bắc Bỉ, một cửa hàng Delhaize ước tính thiệt hại hàng hóa khoảng 100.000 euro, tương đương hơn 2,8 tỷ đồng. Con số này chưa bao gồm tổn thất do phải tạm ngừng hoạt động kinh doanh.
Nhiều chuỗi bán lẻ phải xử lý sự cố
Không chỉ Delhaize, nhiều doanh nghiệp bán lẻ khác tại Bỉ cũng ghi nhận hệ thống làm lạnh bị xâm nhập. Carrefour cho biết 15 cửa hàng của hãng tại nước này bị ảnh hưởng, nhưng các biện pháp ứng phó đã được triển khai ngay để duy trì hoạt động.
Colruyt Group, đơn vị vận hành các cửa hàng Spar theo mô hình nhượng quyền tại Bỉ, xác nhận hệ thống làm lạnh tại năm cửa hàng gặp sự cố. Tập đoàn nội thất Thụy Điển Ikea cũng phát hiện hệ thống tương tự tại cửa hàng ở thành phố Mons bị ảnh hưởng.
Ikea chưa loại trừ khả năng có thêm địa điểm khác gặp tình trạng tương tự. Doanh nghiệp này đang theo dõi và đánh giá phạm vi tác động.
Tại Thụy Điển, các cửa hàng thuộc hai chuỗi ICA và Coop cũng nằm trong danh sách bị ảnh hưởng. ICA xác nhận một số cửa hàng hoạt động ngoài mạng lưới trung tâm của tập đoàn gặp sự cố và đang nhận hỗ trợ kỹ thuật.
Một cửa hàng ICA tại thị trấn Sjöbo, miền nam Thụy Điển, phải đóng cửa tạm thời sau khi hệ thống tủ lạnh và tủ đông bị can thiệp trong đêm. Nhiệt độ tại đây được cho là đã tăng lên 50 độ C. Cửa hàng hiện đã hoạt động trở lại.
Trong hệ thống Coop, 7 trong tổng số khoảng 800 cửa hàng tại Thụy Điển bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp cho biết sự cố đã được khoanh vùng và nằm trong tầm kiểm soát.
Tại Phần Lan, một số cửa hàng K-store phát hiện dấu hiệu bất thường ở hệ thống bảo quản lạnh. Kesko, tập đoàn sở hữu chuỗi siêu thị liên quan, đã huy động chuyên gia an ninh điều tra nguyên nhân.
Ireland ghi nhận 13 siêu thị SuperValu bị tác động. Musgrave Group, tập đoàn sở hữu chuỗi này, xác nhận sự cố an ninh mạng chỉ ảnh hưởng đến một mẫu tủ lạnh cụ thể.
Tại Hà Lan, người phát ngôn nhà sản xuất thiết bị Đan Mạch Danfoss cho biết ít nhất 17 doanh nghiệp gặp sự cố trong đêm. Các địa điểm bị ảnh hưởng gồm cửa hàng thịt và những cửa hàng tạp hóa nhỏ trong khu dân cư.
Estonia cũng ghi nhận một siêu thị thuộc chuỗi Selver bị ảnh hưởng. Ngoài ra, truyền thông địa phương đưa tin một số doanh nghiệp khác trong nước gặp sự cố tương tự.
Điều tra chưa xác định được thủ phạm
Đến thời điểm hiện tại, danh tính cá nhân hoặc tổ chức đứng sau cuộc tấn công vẫn chưa được xác định. Các cơ quan an ninh mạng tại Bỉ và Thụy Điển đang theo dõi diễn biến.
Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC) cho biết đang phối hợp với các đối tác quốc tế và doanh nghiệp để làm rõ toàn bộ sự việc. Các cơ quan chức năng Mỹ cũng đang điều tra những sự cố liên quan đến hệ thống làm lạnh tại một số căn cứ quân sự trong tháng 8.
Giới chức Mỹ phối hợp với phía Pháp để kiểm tra khả năng các vụ việc có liên quan. Tuy nhiên, chưa có kết luận xác nhận một chiến dịch tấn công thống nhất đứng sau những sự cố này.
Điểm chung đáng quan tâm nằm ở cách các thiết bị làm lạnh được vận hành. Phần lớn siêu thị tại châu Âu kết nối hệ thống bảo quản thực phẩm với internet, giúp kỹ thuật viên giám sát, bảo trì và xử lý lỗi từ xa.
Giám đốc Sabcobel Stephan Moelans cho biết phương án quản lý thiết bị thông qua kết nối internet được bảo mật đã được nhiều khách hàng áp dụng sau vụ tấn công tại Pháp. Tuy nhiên, việc kết nối từ xa cũng đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát chặt quyền truy cập và bảo vệ các thiết bị đầu cuối.
Thiết bị gia dụng thông minh cũng có thể tồn tại lỗ hổng
Rủi ro an ninh mạng không chỉ giới hạn ở hệ thống làm lạnh trong siêu thị. Tủ lạnh thông minh, hệ thống sưởi trung tâm và máy giặt kết nối internet đều có khả năng trao đổi dữ liệu hoặc nhận lệnh điều khiển từ xa.
Về nguyên tắc, bất kỳ thiết bị nào kết nối mạng cũng có thể trở thành mục tiêu nếu tồn tại lỗ hổng bảo mật. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa tin tặc có thể dễ dàng chiếm quyền kiểm soát mọi thiết bị thông minh.
Năm 2015, các nhà nghiên cứu từng phát hiện điểm yếu trên một mẫu tủ lạnh thông minh của Samsung. Lỗ hổng này có thể cho phép chặn luồng dữ liệu internet của thiết bị.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy các thiết bị gia dụng trong nhà là mục tiêu của cuộc tấn công nhằm vào hệ thống siêu thị tại châu Âu. Hai nhóm thiết bị này có mục đích sử dụng và cách triển khai khác nhau.
Ciaran Martin, cựu Giám đốc điều hành Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh, cho rằng các nhà sản xuất công nghệ cần chịu trách nhiệm nhiều hơn về độ an toàn của sản phẩm ngay từ khâu thiết kế.
Ông khuyến nghị người dùng thường xuyên cập nhật phần mềm và kích hoạt xác thực đa yếu tố khi thiết bị hỗ trợ. Đây là biện pháp giúp hạn chế nguy cơ người khác truy cập trái phép vào tài khoản và hệ thống điều khiển.
Hạ tầng thiết yếu đối mặt nguy cơ từ thiết bị kết nối
Ô tô, nhà máy điện và hệ thống cấp nước cũng sử dụng công nghệ kết nối internet để giám sát, điều khiển hoạt động từ xa. Những kết nối này giúp giảm thời gian xử lý sự cố, nhưng đồng thời tạo thêm điểm có thể bị khai thác.
Chuyên gia an ninh mạng Ken Munro nhắc lại vụ trình diễn năm 2015, khi các nhà nghiên cứu xâm nhập từ xa vào một chiếc Jeep thông qua hệ thống giải trí kết nối internet. Sự việc khiến ngành công nghiệp ô tô phải xem xét lại các tiêu chuẩn bảo mật và thúc đẩy những thay đổi trong cách bảo vệ phương tiện.
Theo ông Munro, ngành ô tô đã nhận thức được nguy cơ và tiến hành khắc phục những điểm yếu. Tuy nhiên, mức độ bảo vệ tại các lĩnh vực khác không đồng đều.
Trong ngành năng lượng và cấp nước, kết nối di động cho phép kỹ sư theo dõi tình trạng máy móc tại nhà máy điện hoặc mạng lưới phân phối nước. Các hệ thống điều khiển công nghiệp này có thể vận hành liên tục và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân nếu xảy ra gián đoạn.
Ông Munro đánh giá những đơn vị vận hành hạ tầng thiết yếu tại Anh nhìn chung đã chú trọng bảo vệ các kết nối. Dù vậy, tiêu chuẩn an ninh mạng giữa các quốc gia vẫn có sự khác biệt đáng kể.
Nguy cơ lớn hơn có thể xuất hiện tại những doanh nghiệp hạ tầng quy mô nhỏ, nơi nguồn lực dành cho an ninh mạng còn hạn chế. Một số đơn vị vẫn sử dụng thiết bị cũ, khó cập nhật và có thể tồn tại những lỗ hổng chưa được khắc phục.
Olivier Daloy, chuyên gia an ninh mạng tại công ty Zscaler, cảnh báo bất kỳ nhà máy hoặc thiết bị nào kết nối internet đều có thể trở thành mục tiêu nếu thiếu biện pháp bảo vệ phù hợp. Nguy cơ này trải rộng từ các nhà sản xuất ô tô đến hệ thống điện lực và hạ tầng giao thông.
Cuộc tấn công vào hệ thống làm lạnh siêu thị cho thấy một thiết bị phục vụ hoạt động thường ngày cũng có thể gây ra hậu quả kinh tế đáng kể khi bị kiểm soát trái phép. Các cơ quan an ninh và doanh nghiệp tại nhiều quốc gia hiện tiếp tục điều tra, xác định phạm vi ảnh hưởng và kiểm tra khả năng liên quan giữa các vụ việc.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
