Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Kiev có thể dừng các cuộc tập kích nhà máy lọc dầu Nga nếu Mỹ cung cấp tên lửa phòng không Patriot. Đề xuất được ông đưa ra sau cuộc trao đổi với Tổng thống Donald Trump và các cố vấn Mỹ ngày 1/11, trong lúc Ukraine thiếu nghiêm trọng đạn đánh chặn để bảo vệ hạ tầng năng lượng.
Ông Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng tự tìm nguồn kinh phí mua tên lửa, thay vì chỉ phụ thuộc vào viện trợ quân sự. Kiev cũng đưa ra một điều kiện khác: Nga phải chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống năng lượng Ukraine nếu muốn các cơ sở lọc dầu của mình không còn trở thành mục tiêu.
Đề xuất này cho thấy Kiev đang tìm cách gắn việc kiềm chế các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga với nhu cầu cấp thiết về năng lực phòng không. Trong khi đó, khả năng Mỹ đáp ứng nhanh yêu cầu của Ukraine vẫn là vấn đề chưa được làm rõ.
Ukraine đặt hai phương án để dừng tập kích
Trong cuộc trao đổi với phía Mỹ, ông Zelensky giải thích rằng các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga xuất phát từ việc Moscow liên tục đánh phá cơ sở hạ tầng năng lượng. Những mục tiêu bị nhắm tới bao gồm hệ thống điện, khí đốt, nhà máy lọc dầu và nhiều cơ sở khác.
Tổng thống Ukraine nhấn mạnh Kiev không thể đơn phương ngừng các hoạt động quân sự này trong khi Nga vẫn tiếp tục tập kích những công trình năng lượng của Ukraine. Theo ông, nếu muốn Ukraine dừng nhắm mục tiêu vào các nhà máy lọc dầu, phía Nga cũng phải chấm dứt các cuộc tấn công tương ứng.
Phương án thứ hai liên quan trực tiếp đến Washington. Mỹ có thể cung cấp tên lửa Patriot để tăng cường khả năng phòng thủ cho Ukraine. Đổi lại, Kiev sẽ chủ động tìm kinh phí để mua sắm và cam kết tạm dừng các cuộc tập kích nhà máy lọc dầu Nga.
Ông Zelensky còn đưa ra thời hạn cụ thể cho đề xuất này. Nếu Mỹ cung cấp tên lửa Patriot trong vòng một tháng, Ukraine sẽ ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga trong khoảng thời gian tương ứng.
Khi được hỏi liệu điều kiện này có thể bị xem là gây sức ép lên Tổng thống Trump hay không, ông Zelensky bác bỏ cách hiểu đó. Ông cho rằng các đối tác chia sẻ những sự thật liên quan đến tình hình chiến sự không phải là vấn đề đáng tranh cãi.
Đến thời điểm ông đưa ra tuyên bố, giới chức Mỹ và Nga chưa có phản hồi công khai về đề xuất của Kiev. Vì vậy, chưa rõ Washington có xem xét phương án này hay không, cũng như Moscow sẽ phản ứng thế nào trước điều kiện được Ukraine đưa ra.
Các cuộc tập kích nhà máy lọc dầu được nối lại
Đề xuất của ông Zelensky xuất hiện sau khi Ukraine nối lại chiến dịch tấn công các cơ sở lọc dầu Nga ngày 30/10. Trước đó, Kiev đã đình chỉ hoạt động này trong khoảng nửa tháng dưới sức ép từ Tổng thống Trump.
Theo công ty Fire Point của Ukraine, quân đội nước này đã sử dụng máy bay không người lái FP-1 để tấn công nhà máy lọc dầu Novokuibyshevsk tại tỉnh Samara của Nga. Đây là một phần trong chiến dịch nhằm vào cơ sở năng lượng phục vụ hoạt động sản xuất và cung ứng nhiên liệu.
Nhà máy lọc dầu giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiên liệu. Các cơ sở này tiếp nhận dầu thô, xử lý thành những sản phẩm phục vụ giao thông, công nghiệp và nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, những cuộc tập kích nhằm vào nhà máy lọc dầu có thể gây gián đoạn hoạt động sản xuất và tạo sức ép lên hệ thống năng lượng.
Đối với Ukraine, các cuộc tấn công vào mục tiêu năng lượng Nga là một phần trong cách thức đáp trả những đợt tập kích nhằm vào cơ sở hạ tầng trong nước. Tuy nhiên, việc tạm dừng hay tiếp tục chiến dịch còn liên quan đến những tính toán ngoại giao với Mỹ, đối tác cung cấp phần lớn năng lực phòng không hiện đại mà Kiev đang cần.
Việc Ukraine nối lại các cuộc tập kích sau thời gian đình chỉ cho thấy đề xuất ngừng tấn công hiện vẫn gắn với những điều kiện cụ thể, thay vì một quyết định đơn phương và vô thời hạn.
Patriot giữ vai trò then chốt trong phòng không Ukraine
Hệ thống Patriot hiện là một trong những thành phần quan trọng nhất trong mạng lưới phòng không Ukraine. Đây cũng là tổ hợp duy nhất trong biên chế nước này được mô tả có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.
Ukraine đang sử dụng các tên lửa PAC-3 MSE hiện đại do Mỹ sản xuất cho hệ thống Patriot. Loại đạn này có tầm bắn tối đa khoảng 120 km đối với mục tiêu máy bay và 60 km đối với tên lửa đạn đạo.
Khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo đặc biệt quan trọng đối với Ukraine, bởi những mục tiêu này đặt ra yêu cầu cao về tốc độ phát hiện, thời gian phản ứng và độ chính xác của hệ thống phòng thủ. Patriot giúp Kiev bảo vệ các khu vực trọng yếu trước những mối đe dọa mà các phương tiện phòng không thông thường khó xử lý.
Tuy nhiên, năng lực của hệ thống phụ thuộc đáng kể vào số lượng tên lửa đánh chặn sẵn có. Mỗi quả PAC-3 MSE hiện có giá trung bình khoảng 5,3 triệu USD, tăng so với mức trung bình 4,2 triệu USD trước đây. Chi phí cao khiến việc duy trì nguồn cung ổn định trở thành một thách thức lớn.
Ngày 23/10, ông Zelensky cho biết Ukraine cần khoảng 350 tên lửa Patriot mỗi tháng. Theo tính toán này, Kiev cần khoảng 1.050 quả trong vòng 90 ngày để đáp ứng nhu cầu phòng thủ được nêu ra.
Trái lại, lượng tên lửa Ukraine nhận được trong ba tháng trước đó chỉ đạt 24 quả. Khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu và nguồn cung cho thấy áp lực đối với mạng lưới phòng không của nước này.
Thương vụ 500 tên lửa chưa giải quyết được nhu cầu trước mắt
Ngày 30/10, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo đã phê duyệt một thương vụ tiềm năng bán cho Ukraine tổng cộng 500 tên lửa PAC-3 MSE dành cho hệ thống Patriot. Giá trị ước tính của thương vụ vào khoảng 2,1 tỷ USD.
Con số này chưa đồng nghĩa Ukraine có thể lập tức nhận đủ 500 quả tên lửa. Đây mới là thương vụ được phê duyệt về mặt tiềm năng, trong khi số lượng khí tài thực tế và mức giá cuối cùng vẫn phải trải qua quá trình đàm phán giữa bên mua và nhà cung cấp.
Ngay cả khi thỏa thuận hoàn tất, thời gian giao hàng vẫn là trở ngại đáng kể. Ông Zelensky cho biết quá trình cung cấp số tên lửa này có thể chỉ bắt đầu sau nhiều năm nữa. Khoảng cách thời gian đó không đáp ứng được nhu cầu phòng không cấp bách mà Ukraine đang đối mặt.
Để giải quyết tình trạng thiếu hụt trước mắt, Tổng thống Ukraine đề xuất Mỹ và các đồng minh châu Âu chuyển một phần tên lửa Patriot từ kho dự trữ hiện có cho Kiev. Sau đó, những nước này có thể bổ sung lượng khí tài đã chuyển giao bằng các đơn hàng mới được phê duyệt.
Phương án này nhằm rút ngắn thời gian chờ đợi so với việc Ukraine phải chờ toàn bộ tên lửa từ các đơn hàng sản xuất và cung cấp mới. Tuy nhiên, việc điều chuyển còn phụ thuộc vào quyết định của các nước sở hữu hệ thống Patriot và nhu cầu phòng thủ của chính họ.
Hiện Ukraine vừa cần duy trì khả năng đánh chặn các đợt tập kích, vừa tìm kiếm nguồn cung tên lửa bổ sung từ Mỹ và châu Âu. Đề xuất ngừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga trong một tháng nếu nhận được Patriot vì thế gắn trực tiếp với tiến độ hỗ trợ quân sự mà Kiev đang thúc đẩy.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
