Cuộc bầu cử tại Saxony-Anhalt đã trở thành cú sốc lớn với chính trường Đức. AfD giành chiến thắng áp đảo và, theo các dự báo trong đêm bầu cử, có thời điểm tiến sát khả năng đạt đa số tuyệt đối.
Liệu lãnh đạo đảng CDU, Friedrich Merz (ảnh: alliance / dpa / Hannes P Albert)
Chưa thể khẳng định đêm bầu cử này sẽ đi vào lịch sử theo cách nào. AfD có thật sự giành được đa số tuyệt đối tại Saxony-Anhalt hay chỉ thiếu một khoảng rất nhỏ, như các dự báo lúc 20 giờ cho thấy, vẫn phải chờ kết quả cuối cùng.
Nhưng tác động chính trị đã rõ. Đây là một trận động đất đối với hầu hết các đảng, ngoại trừ AfD. Sức ép lớn nhất rơi vào Thủ tướng Friedrich Merz và liên minh đen-đỏ của ông tại Berlin.
Các cuộc thăm dò trong nhiều tuần và nhiều tháng trước bầu cử từng cho thấy AfD có thể tiến gần mục tiêu tự lập chính phủ. Dù vậy, vào giai đoạn cuối, khả năng đạt thắng lợi lịch sử ấy từng được cho là vẫn còn xa. Kết quả trong đêm bầu cử cho thấy nhiều cử tri hơn dự kiến đã chuyển sang ủng hộ AfD.
Điều từng bị nhiều người xem là khó chấp nhận nay có thể thành hiện thực. Lần đầu tiên, một đảng bị cho là bác bỏ những nền tảng của nền dân chủ Đức có thể nắm quyền tại một bang thông qua con đường bầu cử dân chủ.
AfD đã bị Văn phòng Liên bang về Bảo vệ Hiến pháp xếp vào diện tổ chức cực đoan cánh hữu. Đảng này theo đuổi một chương trình nghị sự cấp tiến. Ở một số nơi, các ý tưởng về việc “tái định cư” những công dân Đức mà họ cho là không phù hợp vì màu da hoặc tôn giáo cũng từng được nêu ra.
Ngay cả khi AfD cuối cùng chỉ thiếu đa số tuyệt đối, bài toán chính trị tại Magdeburg vẫn rất khó. Không đảng nào muốn liên minh với AfD. Trong đêm bầu cử, Ulrich Siegmund, nhân vật lãnh đạo của AfD tại bang, cũng loại trừ khả năng lập chính phủ thiểu số do ông đứng đầu.
Vì thế, nguy cơ bất ổn vẫn còn. Nếu tình thế bế tắc khiến Saxony-Anhalt phải bầu cử lại sớm hơn dự kiến, AfD có thể tiếp tục thu hút thêm cử tri. Đó là kịch bản khiến Berlin lo ngại, từ trụ sở các đảng đến Phủ Thủ tướng.
Schulze cũng không tạo được lợi thế
Thất bại của CDU tại Saxony-Anhalt không chỉ đến từ địa phương, nhưng vai trò của ứng viên Sven Schulze cũng khó bỏ qua. Ông mới tiếp quản chức thủ hiến từ Reiner Haseloff vào đầu năm để bước vào cuộc đua vị trí cao nhất.
Trong chiến dịch tranh cử, Schulze không tạo được hình ảnh thuyết phục. Ông bị đặt cạnh một Ulrich Siegmund trẻ hơn, có sức hút hơn và thường xuất hiện với vẻ tự tin trước công chúng.
Tuy nhiên, động lực lớn hơn của nhiều cử tri mới chuyển sang AfD có thể nằm ở Berlin. Lá phiếu dành cho AfD được xem như cách trừng phạt CDU và Friedrich Merz, vị thủ tướng có mức tín nhiệm thấp nhất kể từ khi các cuộc thăm dò dư luận được tiến hành.
Sự bất mãn ấy không xuất hiện từ khoảng trống. Trước cuộc bầu cử liên bang, Merz từng đặt kỳ vọng rất cao cho chính phủ tương lai của ông. Tháng 2 năm 2025, người chiến thắng khi đó tuyên bố “phe tả đã hết thời”. Nhưng chỉ vài tuần sau, ông cùng SPD lại chấp nhận khoản nợ lớn nhất trong lịch sử Cộng hòa Liên bang Đức.
Đến mùa thu năm 2026, vị thế của Merz trở nên khó khăn hơn. AfD đã dẫn trước CDU trong các khảo sát toàn quốc suốt nhiều tháng. Nếu bầu cử liên bang diễn ra lại, liên minh đen-đỏ của ông nhiều khả năng không còn đa số.
Kết quả tại Saxony-Anhalt có thể làm các nghi ngờ trong nội bộ CDU mạnh lên. Một số ánh nhìn có thể sớm hướng về Düsseldorf, nơi CDU dưới sự lãnh đạo của Thủ hiến Hendrik Wüst đang có vị thế vững hơn nhiều, giữ chắc quyền lực và dẫn trước AfD đáng kể trong thăm dò.
Merz cần cải cách để chứng minh khả năng cầm quyền
Áp lực lên Thủ tướng và nội các của ông vốn đã lớn, nay còn nặng hơn. Sau cú sốc tại Saxony-Anhalt, khó hình dung CDU, CSU và SPD có thể nhanh chóng quay lại nhịp nghị viện bình thường.
Điều đó đe dọa “mùa thu cải cách” thứ hai, vốn được xem là quan trọng với nước Đức. Những hồ sơ lớn về chính sách lương hưu, chăm sóc sức khỏe và chăm sóc dài hạn có nguy cơ rơi vào tình trạng giống mùa thu năm ngoái, khi CDU và SPD bị cuốn vào các lợi ích riêng.
Câu hỏi còn lại là vùng Elbe sẽ đi về đâu sau cuộc bầu cử này. Saxony-Anhalt có thể bước vào một giai đoạn chính trị rất khó đoán, dù kết quả cuối cùng xác nhận kịch bản nào.
Đây là tin xấu với Friedrich Merz. Ông cần các cải cách để chứng minh chính phủ vẫn có năng lực hành động. Nước Đức, với nền kinh tế đang trì trệ, cũng cần điều đó không kém.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo Deutschlandfunk
