Nhiều nhà đầu tư nước ngoài có thể sẽ khởi kiện nếu Việt Nam không thanh toán đầy đủ giá điện đã thỏa thuận với nhiều dự án điện gió và điện mặt trời, theo một tài liệu do năm phòng thương mại ký kết mà hãng thông tấn Reuters tiếp cận được.
Tranh chấp bắt đầu từ năm 2025, khi Việt Nam cắt giảm mức giá điện trợ cấp đã thỏa thuận trước đó đối với một số nhà máy điện gió và điện mặt trời, với lý do có những bất thường.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh ngành năng lượng Việt Nam đang phải vật lộn với giá năng lượng tăng cao và nguy cơ thiếu hụt liên quan đến cuộc xung đột ở Iran.
Các cuộc đàm phán kéo dài với các nhà đầu tư bị ảnh hưởng – những đơn vị vận hành các dự án có tổng công suất khoảng 12 gigawatt – đã không đạt được thỏa hiệp.
Điều này dẫn đến việc năm phòng thương mại tại Việt Nam đã gửi một lá thư chung tới chính phủ Việt Nam vào hôm 12/3.
Đó là Phòng Thương mại Anh tại Việt Nam (BritCham), Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM) và Phòng Thương mại và Công nghiệp Thái Lan tại Việt Nam (ThaiCham).
Theo tài liệu đề ngày 12/3, nếu các nghĩa vụ thanh toán không được thực hiện, các nhà sản xuất điện "có thể tìm cách thực thi các biện pháp pháp lý, bao gồm theo đuổi giải quyết tranh chấp tại Việt Nam hoặc tại các khu vực pháp lý khác".
Bức thư cũng kêu gọi các cơ quan chức năng tìm ra giải pháp hòa giải cho tranh chấp mà các phòng thương mại cho rằng có thể dẫn đến vỡ nợ và tổn thất lớn đối với các khoản đầu tư hàng tỷ đô la vào lĩnh vực năng lượng tái tạo của Việt Nam.
Bộ Công Thương Việt Nam, địa chỉ tiếp nhận bức thư này, chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận của Reuters.
Trong những năm gần đây, quốc gia Đông Nam Á 100 triệu dân đã chứng kiến làn sóng đầu tư bùng nổ vào ngành năng lượng tái tạo nhờ các cơ chế biểu giá điện hỗ trợ (feed-in tariff – FIT) hào phóng. Theo đó, Việt Nam cam kết sẽ mua điện trong 20 năm với giá cao hơn thị trường.
Tuy nhiên, mức giá cao này đã làm tăng tổn thất cho Tập đoàn điện lực nhà nước EVN, đơn vị mua điện duy nhất, đồng thời đẩy giá điện cho các hộ gia đình và nhà máy lên cao.
Chính quyền đã nhiều lần tìm cách giảm các mức giá FIT.
Việc điều chỉnh giá điện, có hiệu lực hồi tố từ tháng 1/2025 diễn ra sau các cuộc điều tra về những cáo buộc lạm dụng trong việc tiếp cận các mức giá ưu đãi.
EVN cũng chưa đưa ra bình luận nào ngay lập tức.
Theo Reuters, bức thư được gửi đi sau khi đã có một loạt các hành động phối hợp nhằm thuyết phục Việt Nam thay đổi chính sách.
Những hành động này bao gồm một văn bản được 16 công ty bị ảnh hưởng ký vào tháng 5/2025, trong đó có quỹ đầu tư tư nhân Dragon Capital, công ty con tại Việt Nam của tập đoàn năng lượng ACEN của Philippines, và các nhà đầu tư từ Thái Lan, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc.
Tháng 11/2025, 23 nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực điện gió và điện mặt trời đã gửi văn bản tới các bộ liên quan phản ánh vấn đề thanh toán đối với 173 dự án năng lượng tái tạo thuộc cơ chế giá FIT.
Theo các nhà đầu tư, Thông tư 10/2023 yêu cầu dự án phải có Biên bản nghiệm thu hoàn thành công trình (CCA) trước khi được công nhận vận hành thương mại (COD).
Tuy nhiên, nhiều dự án đã được EVN xác nhận vận hành và hưởng giá FIT trước khi quy định này có hiệu lực, nên việc rà soát lại sau đó được cho là có thể tạo rủi ro pháp lý cho các dự án.
Các nhà đầu tư cho biết nhiều dự án chưa được thanh toán hoặc chỉ được trả một phần tiền điện, khiến dòng tiền gặp khó khăn và tạo áp lực lớn lên hoạt động vận hành cũng như nghĩa vụ trả nợ.
Đến tháng 12 cùng năm, ThaiCham cũng phản ánh vấn đề này với Thủ tướng Phạm Minh Chính, đề nghị tháo gỡ vướng mắc.
ThaiCham cho biết các nhà đầu tư Thái Lan đã rót hơn 2,57 tỷ USD vào năng lượng tái tạo tại Việt Nam. Tuy nhiên, một số dự án bị tạm giảm 25-50% khoản thanh toán giá FIT, làm gia tăng rủi ro tài chính đối với doanh nghiệp và các bên cho vay.
Nguy cơ các nhà sản xuất năng lượng tái tạo phá sản hàng loạt
Vào tháng 3/2025, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã gửi một lá thư tới Quốc hội nói rằng Việt Nam có thể chứng kiến làn sóng phá sản của các nhà sản xuất điện gió và điện mặt trời nếu EVN tiếp tục thực hiện kế hoạch thay đổi giá điện tái tạo.
Trước đó, trong một diễn biến liên quan, Công ty Mua bán điện (EPTC) thuộc EVN đã có buổi gặp mặt 80 doanh nghiệp là nhà đầu tư của các dự án điện gió và điện mặt trời sau khi nhóm này cùng ký đơn kiến nghị khẩn cấp gửi Chính phủ về nguy cơ bị hồi tố giá bán điện, không được hưởng giá ưu đãi (FIT).
Tại buổi đối thoại, thực hiện theo chỉ đạo của Chính phủ, EVN-EPTC đã đề xuất các dự án đang áp dụng giá FIT1 (9,35 US cent/kWh) nhưng có ngày nghiệm thu sau khi Quyết định FIT1 hết hiệu lực, trong khi Quyết định FIT2 (7,09 US cent/kWh) vẫn còn hiệu lực, thì tạm thời điều chỉnh giá bán điện theo FIT2.
Trường hợp các dự án đang áp dụng giá FIT1 hoặc FIT2 mà có ngày CCA sau ngày Quyết định FIT2 hết hiệu lực thì áp dụng giá "các dự án chuyển tiếp" (1.184,9 đồng/kWh).
Đại diện mua bán điện EVN-EPTC nhấn mạnh rằng, đây chỉ là mức "giá tạm tính" sẽ được áp dụng trong thời gian chờ hướng dẫn và kết luận của cơ quan có thẩm quyền, nhằm tháo gỡ vướng mắc, bổ sung dòng tiền, tránh nguy cơ vỡ nợ hàng tỷ đô la cho các nhà đầu tư, nhưng bị các nhà đầu tư phản đối.
Nhóm các nhà đầu tư khẳng định việc EVN đề xuất áp dụng giá tạm tính là vi phạm hợp đồng mua bán điện (PPA), bởi vướng mắc về chứng nhận nghiệm thu hoàn thành "không phải lỗi của doanh nghiệp".
VCCI cũng cáo buộc EVN "vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc hợp đồng".
"Nếu EVN tiếp tục thực hiện điều chỉnh, điều này sẽ cắt giảm 25 đến 46 phần trăm doanh thu của các dự án này, thì hầu hết các dự án trong số đó sẽ mất khả năng thanh toán, có khả năng gây ra tình trạng phá sản hàng loạt," thư của VCCI (mà Reuters tiếp cận được, BBC News Tiếng Việt dịch từ Reuters) cho biết.
Theo bức thư, các công ty điện gió và điện mặt trời sẽ phải vật lộn để tạo ra đủ tiền mặt để trả nợ, có khả năng tạo ra 200.000 tỷ đồng (7,8 tỷ USD) nợ xấu trong hệ thống tài chính của quốc gia.
Trong một lá thư khác đề ngày 5/3/2025 gửi tới lãnh đạo Việt Nam, các nhà đầu tư bày tỏ "lo ngại sâu sắc" về khả năng chấm dứt các mức giá ưu đãi trong lĩnh vực năng lượng, đồng thời lưu ý rằng việc thay đổi chính sách này có thể làm suy yếu sự ổn định tài chính nói chung và suy giảm niềm tin vào Việt Nam.
Trong số 28 bên ký vào lá thư có những tên tuổi như quỹ đầu tư tư nhân Dragon Capital, chi nhánh tại Việt Nam của tập đoàn năng lượng ACEN của Philippines, cùng các nhà đầu tư khác từ Thái Lan, Hà Lan, Singapore và Trung Quốc.
Trong thư, các nhà đầu tư cho biết EVN đã trì hoãn thanh toán hoặc chỉ thanh toán một phần cho lượng điện sản xuất từ các dự án năng lượng tái tạo "mà không có lý do rõ ràng".
Hệ quả là, "hàng loạt dự án đang đối mặt với nguy cơ không thể trả nợ cho các bên cho vay cả nội địa lẫn quốc tế", lá thư nêu, đồng thời cảnh báo rằng việc sửa đổi vĩnh viễn hoặc chấm dứt giá điện đã thỏa thuận "có nguy cơ làm suy yếu sự ổn định của hệ thống ngân hàng quốc gia và làm xói mòn niềm tin vào khung pháp lý của Việt Nam."
Các tua bin gió tại nhà máy điện gió ngoài khơi Bạc Liêu ở xã Vinh Trạch Đông, tỉnh Bạc Liêu (cũ)
Đòn giáng cho nhà đầu tư nước ngoài
Trong những tháng gần đây, nhiều công ty điện gió phương Tây đã rút khỏi Việt Nam, bao gồm Equinor của Na Uy, Orsted của Đan Mạch và Enel của Ý, như một phần của quá trình tái cơ cấu toàn cầu.
Tổng Bí thư Tô Lâm đang thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới hỗ trợ các tập đoàn tư nhân chủ lực của Việt Nam, một xu hướng đôi khi tạo ra va chạm với nhà đầu tư nước ngoài – vốn là trụ cột của tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong nhiều thập niên qua.
Vingroup là một trong những đơn vị hưởng lợi chính từ chính sách mới này. Giá cổ phiếu của tập đoàn đã tăng hơn 700% trong năm ngoái.
Tháng 2/2026, Tập đoàn PNE của Đức đã thua thầu trước VinEnergo, một công ty con mới thành lập của tập đoàn Vingroup, để thực hiện giai đoạn 1 Dự án Nhà máy điện gió Hòn Trâu, một trong những dự án điện gió lớn nhất nước.
PNE cho biết họ bất ngờ trước quyết định của chính quyền. Theo Reuters, PNE dự kiến đầu tư 4,6 tỷ USD vào dự án điện gió ngoài khơi công suất 2.000 megawatt này, một dự án gần đây đã được phân loại lại thành điện gió ven bờ dù không có bất kỳ thay đổi đáng kể nào so với kế hoạch ban đầu.
Một nguồn tin cho biết PNE đã đầu tư hàng triệu đô la, song tập đoàn của Đức từ chối bình luận về chi phí.
Nguồn: BBC
- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -
TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC
