Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026, khiến Tổng thống Donald Trump mất thế đa số tại Quốc hội. Kết quả này đánh dấu bước chuyển lớn trong tương quan quyền lực tại Washington, đồng thời làm gia tăng trở ngại đối với chương trình nghị sự của Nhà Trắng trong nửa sau nhiệm kỳ.
Thất bại của đảng Cộng hòa thể hiện rõ tại những bang vốn được xem là thành trì của phe bảo thủ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump Ảnh: AP/Mark Schiefelbein
Ông Trump đối mặt Quốc hội do phe đối lập kiểm soát
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ (midterm elections) diễn ra giữa nhiệm kỳ tổng thống bốn năm.
Đây thường là phép thử quan trọng đối với mức độ ủng hộ dành cho chính quyền đương nhiệm và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thông qua luật tại Quốc hội.
Trước kết quả bất lợi, ông Trump phản ứng trên mạng xã hội bằng cách nhấn mạnh rằng mình không trực tiếp xuất hiện trên lá phiếu. Tổng thống tuyên bố nếu có tên trong cuộc bầu cử, đảng Cộng hòa đã giành chiến thắng áp đảo.
Ông Trump cũng đăng hình chiếc mũ bóng chày màu đỏ có dòng chữ VETO, ám chỉ quyền phủ quyết của tổng thống. Động thái này được xem là tín hiệu cho thấy Nhà Trắng có thể sử dụng quyền phủ quyết để ngăn chặn những dự luật do Quốc hội mới thúc đẩy.
Theo Hiến pháp Mỹ, tổng thống có quyền từ chối ký ban hành một dự luật đã được Quốc hội thông qua.
Tuy nhiên, Quốc hội có thể vượt qua quyền phủ quyết nếu dự luật nhận được ít nhất hai phần ba số phiếu tại cả hai viện.
Khi hai viện do đảng đối lập kiểm soát, chính quyền tổng thống thường gặp khó khăn hơn trong việc thông qua các ưu tiên lập pháp. Những vấn đề như ngân sách liên bang, chính sách thuế, nhập cư và chi tiêu công có thể trở thành điểm đối đầu giữa Nhà Trắng và Quốc hội.
Đảng Dân chủ cũng có thêm công cụ giám sát hoạt động của chính quyền. Các ủy ban tại Thượng viện và Hạ viện có thể tổ chức điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và tiến hành điều tra những vấn đề thuộc phạm vi giám sát của mình.
Texas tạo bước ngoặt với chiến thắng của James Talarico
Texas là một trong những địa bàn gây bất ngờ lớn nhất đối với đảng Cộng hòa.
Tại cuộc đua vào Thượng viện, ứng viên Dân chủ James Talarico, 37 tuổi, đánh bại đối thủ Cộng hòa Ken Paxton. Ông Trump từng công khai ủng hộ Paxton trong chiến dịch tranh cử.
Chiến thắng của Talarico mang ý nghĩa đặc biệt bởi Texas duy trì vị thế thành trì của đảng Cộng hòa trong nhiều thập niên.
Lần gần nhất một ứng viên Dân chủ giành ghế Thượng viện tại bang này là năm 1988.
Cuộc đua thống đốc Texas cũng kết thúc với kết quả bất lợi cho phe Cộng hòa.
Nữ chính trị gia Gina Hinojosa, 52 tuổi, giành chiến thắng trước Thống đốc đương nhiệm Greg Abbott, đưa đảng Dân chủ trở lại vị trí lãnh đạo bang sau nhiều năm.
Hinojosa sẽ trở thành nữ thống đốc đầu tiên của Texas có nguồn gốc Mỹ Latinh.
Kết quả này cũng đánh dấu sự thay đổi đáng kể tại một bang từng dành cho ông Trump 56% số phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, so với 43% của đối thủ.
Việc đảng Dân chủ giành được cả ghế Thượng viện lẫn chức thống đốc tại Texas cho thấy phạm vi thất bại của phe Cộng hòa không chỉ giới hạn ở một cuộc đua đơn lẻ. Hai chiến thắng cấp bang còn tạo thêm ảnh hưởng chính trị cho đảng Dân chủ tại một địa bàn có vai trò quan trọng trong các cuộc bầu cử toàn quốc.
Kansas và nhiều bang khác chuyển sang phe Dân chủ
Kansas tiếp tục ghi nhận một kết quả mang tính lịch sử. Mục sư Giám lý Adam Hamilton giành chiến thắng trong cuộc đua Thượng viện, giúp đảng Dân chủ lần đầu tiên giành ghế tại bang này kể từ năm 1932.
Kansas vốn là địa bàn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa. Vì vậy, chiến thắng của Hamilton cho thấy những thay đổi đáng kể trong lựa chọn của cử tri tại các bang bảo thủ, nơi phe Dân chủ trước đây gặp nhiều khó khăn khi cạnh tranh các vị trí cấp liên bang.
Ngoài Texas và Kansas, đảng Dân chủ còn giành các chức thống đốc tại Georgia, Ohio và Iowa. Những kết quả này mở rộng phạm vi ảnh hưởng của đảng, từ các cơ quan liên bang tại Washington đến bộ máy hành pháp cấp bang.
Các chức thống đốc có quyền hạn đáng kể trong việc điều hành chính quyền địa phương, xây dựng ngân sách bang và triển khai chính sách trong những lĩnh vực như giáo dục, y tế, giao thông và an ninh công cộng. Do đó, những chiến thắng này mang lại cho đảng Dân chủ thêm không gian thực hiện các ưu tiên chính sách tại địa phương.
Việc giành được nhiều vị trí thống đốc cũng giúp đảng Dân chủ củng cố mạng lưới lãnh đạo tại các bang. Đây là yếu tố có thể tác động đến những cuộc tranh luận chính sách và các chiến dịch tranh cử trong những năm tiếp theo.
Florida vẫn là điểm tựa của đảng Cộng hòa
Không phải tất cả các cuộc đua đều kết thúc bất lợi cho phe Cộng hòa. Tại Florida, Byron Donalds, một đồng minh của ông Trump, giành chiến thắng trong cuộc bầu cử thống đốc.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ashley Moody cũng bảo vệ thành công ghế của mình, giúp đảng duy trì vị thế tại bang này. Florida tiếp tục là một địa bàn quan trọng đối với phe Cộng hòa, trái ngược với những thay đổi diễn ra tại Texas và một số bang khác.
Kết quả tại Florida cho thấy bản đồ chính trị Mỹ không chuyển dịch theo một hướng đồng nhất. Trong khi đảng Dân chủ giành được nhiều vị trí tại các bang truyền thống của đối thủ, phe Cộng hòa vẫn giữ được sự ủng hộ tại những địa bàn có nền tảng cử tri thuận lợi.
Thế cân bằng quyền lực tại Washington thay đổi
Việc mất quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội khiến nhiệm kỳ của ông Trump bước vào giai đoạn có nhiều giới hạn chính trị hơn. Những đề xuất lập pháp của Nhà Trắng sẽ phải đối mặt với sự kiểm soát từ một Quốc hội do phe đối lập điều hành.
Đảng Dân chủ có thể chủ động hơn trong việc quyết định chương trình nghị sự, tổ chức các phiên điều trần và thúc đẩy những dự luật theo định hướng của mình. Tuy nhiên, việc thông qua luật vẫn đòi hỏi sự phối hợp giữa các nhánh quyền lực và phải tính đến khả năng tổng thống sử dụng quyền phủ quyết.
Đối với ông Trump, kết quả bầu cử cũng đặt ra thách thức về khả năng duy trì sự thống nhất trong đảng Cộng hòa. Những ứng viên nhận được sự ủng hộ trực tiếp từ tổng thống nhưng vẫn thất bại có thể làm gia tăng tranh luận về hiệu quả của chiến lược vận động tranh cử.
Trước mắt, sự chú ý sẽ tập trung vào cách Quốc hội mới tổ chức hoạt động, những ưu tiên lập pháp mà đảng Dân chủ đưa ra và phản ứng của Nhà Trắng. Quan hệ giữa tổng thống và Quốc hội trong giai đoạn còn lại của nhiệm kỳ sẽ quyết định phạm vi các chính sách có thể được thông qua.
Cuộc bầu cử ngày 3/11/2026 vì thế không chỉ làm thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội. Kết quả còn chuyển giao nhiều vị trí lãnh đạo cấp bang, tạo ra một tương quan quyền lực mới mà chính quyền ông Trump phải tính đến trong những năm còn lại của nhiệm kỳ 2025-2029.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
