Đề xuất mới làm dấy lên lo lắng
Tranh luận mới bùng lên sau khi nữ kinh tế gia Veronika Grimm, thành viên Hội đồng Chuyên gia Kinh tế Đức, cho rằng Witwenrente “cần được đưa lên bàn cân xem xét”. Theo bà, nếu nhiều phụ nữ tin rằng về già có thể sống dựa vào lương hưu của chồng, điều đó có thể làm giảm động lực tự tham gia lao động và tự tích lũy an sinh cho bản thân .
Cũng theo bà Grimm, một hướng cải cách có thể là khi một người trong hôn nhân qua đời, mức lương hưu của người còn sống sẽ được điều chỉnh theo thực tế là không còn phải “nuôi hai người” nữa, và nguyên tắc này áp dụng như nhau cho cả hai giới .
Lập luận này phản ánh một xu hướng tranh luận rộng hơn ở Đức: chuyển từ mô hình bảo vệ phụ thuộc sau khi biến cố xảy ra sang mô hình thúc đẩy độc lập tài chính ngay từ trước đó.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Hiện nay Witwenrente vẫn được chi trả bình thường
Dù tranh luận chính trị và học thuật đang gia tăng, các nguồn chính thức cho thấy chế độ này hiện vẫn tồn tại đầy đủ trong hệ thống hưu trí Đức.
Theo Deutsche Rentenversicherung, người còn sống có thể được nhận lương hưu goá phụ hoặc goá chồng nếu đến thời điểm người kia qua đời, hai người vẫn đang trong quan hệ hôn nhân hoặc quan hệ bạn đời được pháp luật công nhận, đồng thời cuộc hôn nhân đó đã kéo dài ít nhất một năm.
Một điều kiện quan trọng khác là người đã mất phải có đủ thời gian tham gia bảo hiểm hưu trí tối thiểu, thông thường là 5 năm. Ngoài ra, nếu người nhận tái hôn thì quyền hưởng khoản hỗ trợ này về nguyên tắc sẽ chấm dứt.
Hai loại trợ cấp và những con số cần biết
Hệ thống hiện nay phân chia thành “lương hưu goá phụ nhỏ” và “lương hưu goá phụ lớn”.
Theo thông tin từ cơ quan hưu trí Đức, mức große Witwenrente về nguyên tắc bằng 55% khoản lương hưu mà người đã mất đang nhận hoặc lẽ ra được nhận; trong một số trường hợp theo luật cũ, mức này có thể là 60%.
Trong khi đó, kleine Witwenrente thường tương ứng 25% quyền lợi hưu trí của người đã mất và chỉ kéo dài trong thời gian giới hạn. Với nhóm hưởng lương hưu goá phụ lớn, điều kiện tuổi đang được nâng dần theo từng năm; riêng năm 2026, ngưỡng tuổi là 46 tuổi và 6 tháng, trước khi tăng lên 47 tuổi từ năm 2029.
Một chi tiết khác thường bị bỏ qua là Witwenrente không hoàn toàn “được nhận nguyên vẹn” trong mọi trường hợp. Nếu người hưởng có thu nhập riêng vượt ngưỡng miễn trừ, phần vượt đó có thể bị tính vào để giảm trợ cấp.
Một số nguồn tư vấn tại Đức cho biết ngưỡng miễn trừ hiện ở mức hơn 1.076 euro/tháng, và phần vượt có thể bị khấu trừ theo tỷ lệ 40%.
Vì sao chế độ này trở thành đề tài cải cách?
Lý do cốt lõi nằm ở sức ép ngày càng lớn đối với hệ thống hưu trí Đức. Dân số già hóa, tuổi thọ tăng, trong khi số người trong độ tuổi lao động không tăng tương ứng đang buộc Berlin phải tính toán lại nhiều cấu phần của an sinh xã hội. Trong bối cảnh đó, không chỉ tuổi nghỉ hưu hay mức đóng góp bị đưa ra tranh luận, mà cả các khoản chi mang tính “bù đắp phụ thuộc” như Witwenrente cũng bị soi xét kỹ hơn.
Phe ủng hộ cải cách cho rằng mô hình cũ phản ánh một xã hội mà nam giới thường là lao động chính còn phụ nữ ở nhà, trong khi cấu trúc gia đình hiện đại đã thay đổi. Theo cách nhìn này, thay vì chờ đến khi vợ hoặc chồng qua đời mới phát sinh quyền hưởng, hệ thống nên cho phép hoặc buộc việc phân chia quyền lợi hưu trí giữa hai người diễn ra sớm hơn, minh bạch hơn và công bằng hơn trong suốt thời kỳ hôn nhân.
Nhưng với nhiều người, đây không chỉ là một khoản tiền
Dẫu vậy, phản biện lớn nhất đối với ý tưởng cắt hoặc thay thế Witwenrente là thực tế xã hội không thay đổi đồng đều. Cho đến nay, vẫn có rất nhiều phụ nữ và cả nam giới tại Đức chấp nhận làm bán thời gian, tạm dừng sự nghiệp hoặc từ bỏ cơ hội thăng tiến để chăm sóc con cái, người thân hoặc quán xuyến gia đình.
Với nhóm này, Witwenrente không đơn thuần là trợ cấp, mà là một phần “lưới an toàn” khi biến cố ập đến.
Chính vì vậy, nỗi lo hiện nay không chỉ xoay quanh câu hỏi “có bãi bỏ hay không”, mà còn là nếu cải cách diễn ra, Nhà nước Đức sẽ bảo vệ nhóm dễ tổn thương bằng cách nào.
Đây được xem là điểm mấu chốt trong mọi cuộc tranh luận về công bằng và bền vững của hệ thống hưu trí.
Điều người Việt ở Đức nên đặc biệt lưu ý
Đối với cộng đồng người Việt tại Đức, đây là chủ đề cần theo dõi sát.
Nhiều gia đình Việt vẫn duy trì mô hình một người đi làm chính, trong khi người còn lại dành thời gian chăm con, lo việc nhà hoặc chỉ làm việc với thời lượng hạn chế. Nếu tương lai Witwenrente bị điều chỉnh theo hướng thu hẹp vai trò, tác động sẽ không nhỏ đối với những hộ gia đình như vậy.
Có ba điều thực tế người Việt ở Đức nên làm ngay từ bây giờ:
- Kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm hưu trí của cả hai vợ chồng, tránh để một người gần như không có nền tảng an sinh riêng.
- Theo dõi kỹ các thông báo chính thức từ Deutsche Rentenversicherung, thay vì chỉ đọc các tiêu đề gây sốc trên mạng xã hội.
- Chủ động tính tới phương án dự phòng dài hạn, như tăng thời gian tham gia lao động, đóng bổ sung bảo hiểm hưu trí hoặc chuẩn bị kế hoạch tài chính gia đình sớm hơn.
Ở thời điểm hiện tại, thông điệp quan trọng nhất vẫn là: Witwenrente chưa bị bãi bỏ.
Nhưng những tranh luận hôm nay nhiều khả năng sẽ trở thành nền móng cho các cải cách hưu trí lớn hơn trong các năm tới, khi Đức phải tìm cách cân bằng giữa bài toán ngân sách và nghĩa vụ bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo Deutsch Rentenversicherung / ZDF / Deutschlandfunk
Ý kiến bạn đọc