Ở Đức, cơ quan hải quan không chỉ kiểm tra hàng hóa mà còn có một lực lượng chuyên trách chống lao động chui và việc làm bất hợp pháp mang tên Finanzkontrolle Schwarzarbeit (FKS). Theo luật hiện hành, lực lượng này có thể kiểm tra đột xuất tại nơi làm việc, đối chiếu giấy tờ, hồ sơ lương, đăng ký bảo hiểm xã hội và cả điều kiện lao động để phát hiện vi phạm.
Nếu bạn đang làm việc hoặc kinh doanh tại Đức, việc hiểu rõ thẩm quyền của cơ quan kiểm tra lao động lậu là vô cùng quan trọng.
Họ không chỉ kiểm tra giấy tờ tùy thân mà còn xem xét nhiều khía cạnh khác trong hoạt động của doanh nghiệp.
FKS là ai và họ kiểm tra dựa trên cơ sở nào?
Căn cứ pháp lý trung tâm là Đạo luật Chống lao động lậu và việc làm bất hợp pháp của Đức (SchwarzArbG).
Trên cơ sở luật này, cơ quan hải quan Đức được giao nhiệm vụ kiểm tra xem doanh nghiệp và người sử dụng lao động có tuân thủ các quy định về khai báo bảo hiểm xã hội, giấy phép lao động, tiền lương tối thiểu, cho thuê lao động, cũng như các nghĩa vụ liên quan đến trợ cấp xã hội hay không.
Theo Điều 2 của luật, hải quan không chỉ nhìn vào một hành vi “lao động chui” theo nghĩa hẹp.
Họ còn kiểm tra việc doanh nghiệp có khai báo đúng nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ lao động hoặc hợp đồng dịch vụ, có để xảy ra việc hưởng sai trợ cấp xã hội, có sử dụng lao động nước ngoài không đủ điều kiện cư trú và làm việc, hay có vi phạm các chuẩn mực lao động bắt buộc hay không.
Nói cách khác, một cuộc kiểm tra của FKS có thể chạm tới rất nhiều mảng trong hoạt động kinh doanh hằng ngày của một cơ sở, từ nhân sự, bảng lương, hợp đồng, đăng ký bảo hiểm cho tới hiện diện thực tế của người lao động tại chỗ.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Những nội dung hải quan Đức được phép kiểm tra
Theo luật và hướng dẫn chính thức của Hải quan Đức, FKS có quyền kiểm tra các nhóm nội dung sau:
- Nghĩa vụ khai báo bảo hiểm xã hội của chủ sử dụng lao động theo § 28a Bộ luật An sinh xã hội quyển IV.
- Việc có hay không hành vi nhận sai trợ cấp theo Bộ luật An sinh xã hội II và III, nhất là khi doanh nghiệp hoặc cá nhân báo cáo thông tin không đúng thực tế.
- Tính chính xác trong các xác nhận, chứng nhận của chủ sử dụng lao động liên quan đến quyền hưởng trợ cấp xã hội.
- Việc người nước ngoài có giấy phép cư trú hợp lệ và có quyền làm việc hay không.
- Việc tuân thủ Luật Tiền lương Tối thiểu, Luật Cử lao động, và các quy định về lao động cho thuê.
- Dấu hiệu sử dụng người lao động trong điều kiện mang tính bóc lột.
- Một số hành vi bị cấm liên quan đến việc chào mời hoặc tìm kiếm sức lao động tại không gian công cộng.
- Các quy định đặc thù trong ngành công nghiệp thịt, nhất là về cơ cấu chủ sở hữu và việc để người khác tham gia, vận hành trái luật trong khâu giết mổ, pha lóc hoặc chế biến thịt.
Ngoài ra, trong khuôn khổ nghĩa vụ phối hợp và thông báo cho cơ quan khác, hải quan còn kiểm tra xem có dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ thuế phát sinh từ dịch vụ hoặc công việc đã thực hiện hay không.
Họ cũng có thể xem xét dấu hiệu người nhận Kindergeld không thực hiện đúng nghĩa vụ hợp tác với cơ quan gia đình thuộc Cơ quan Việc làm Liên bang.
Hải quan có thể vào kiểm tra như thế nào?
Điểm mà nhiều chủ cơ sở và người lao động thường không để ý là FKS có thể tiến hành kiểm tra có lý do cụ thể hoặc không cần nghi ngờ trước.
Theo trang thông tin chính thức của Hải quan Đức, các cuộc kiểm tra có thể diễn ra cả với thời kỳ hiện tại lẫn thời kỳ trước đó, và về nguyên tắc không cần phải thông báo bằng văn bản từ trước.
Trong quá trình kiểm tra, cơ quan hải quan được quyền vào khu vực kinh doanh và khu đất của doanh nghiệp, miễn là trong giờ làm việc hoặc giờ giao dịch.
Tuy nhiên, họ không có quyền tự ý vào nhà ở vì khu vực nhà ở được Hiến pháp Đức bảo vệ; việc vào chỗ ở chỉ có thể thực hiện nếu người có quyền sử dụng đồng ý.
Tại chỗ, FKS có thể thực hiện nhiều biện pháp nghiệp vụ như:
- Hỏi thông tin về quan hệ lao động và hoạt động thực tế của người có mặt tại cơ sở.
- Yêu cầu cung cấp thông tin bằng lời nói, văn bản hoặc điện tử.
- Kiểm tra hồ sơ, dữ liệu, chứng từ và tài liệu kinh doanh, kể cả ở dạng điện tử hoặc yêu cầu gửi điện tử.
- Đối chiếu danh tính, kiểm tra giấy tờ tùy thân và xác minh tính thật của giấy tờ được xuất trình.
Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ không chỉ là “cho kiểm tra”.
Luật và hướng dẫn của Hải quan Đức nêu rõ các bên liên quan phải dung nạp việc kiểm tra và chủ động hợp tác, bao gồm trả lời câu hỏi, xuất trình hợp đồng lao động, bảng lương, hồ sơ khai báo, chứng từ trả lương, bảng giờ làm và cho phép tiếp cận hệ thống dữ liệu liên quan.
Nếu không hợp tác, doanh nghiệp hoặc cá nhân có thể bị xử phạt hành chính và trong một số trường hợp, biện pháp cưỡng chế hành chính có thể được áp dụng để tiếp tục cuộc kiểm tra.
Những ngành bị kiểm tra gắt hơn
Đức quy định một số lĩnh vực có rủi ro cao nên người làm việc trong đó phải tuân thủ chặt chẽ nghĩa vụ mang theo giấy tờ tùy thân và thường xuyên nằm trong diện kiểm tra.
Theo § 2a SchwarzArbG và thông tin từ Hải quan Đức, các ngành này gồm:
- Xây dựng.
- Nhà hàng, khách sạn, lưu trú.
- Vận tải hành khách.
- Giao nhận, vận tải, hậu cần, gồm cả dịch vụ giao hàng nền tảng.
- Vệ sinh tòa nhà.
- Dựng và tháo dỡ hội chợ, triển lãm.
- Công nghiệp thịt.
- Mại dâm.
- Bảo vệ, an ninh.
- Tóc và mỹ phẩm.
Trong các ngành này, người lao động phải mang theo chứng minh thư, hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế khi đang làm việc và phải xuất trình khi hải quan yêu cầu. Đồng thời, người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản, có thể chứng minh được, cho từng nhân viên về nghĩa vụ này và phải lưu giữ thông báo đó trong suốt thời gian người lao động làm việc.
Bên cạnh đó, Hải quan Đức còn kiểm tra việc doanh nghiệp có gửi Sofortmeldung – tức thông báo ngay ngày bắt đầu việc làm – cho cơ quan dữ liệu của Bảo hiểm hưu trí Đức đúng hạn hay không, trong những ngành thuộc diện áp dụng.
Người Việt ở Đức cần đặc biệt lưu ý gì?
Với cộng đồng người Việt tại Đức, các lĩnh vực như nhà hàng, làm móng – mỹ phẩm, giao hàng, vệ sinh tòa nhà, xây dựng nhỏ lẻ hay lao động thời vụ là những môi trường có nguy cơ bị kiểm tra cao hơn nếu giấy tờ hoặc hồ sơ nhân sự không đầy đủ.
Chỉ một số sai sót tưởng như nhỏ như không mang theo giấy tờ tùy thân, chưa ký xác nhận thông báo của chủ lao động, khai báo bảo hiểm chậm, hoặc để người thân phụ việc nhưng không làm rõ tình trạng pháp lý cũng có thể dẫn tới rắc rối trong kiểm tra.
Đối với chủ cơ sở người Việt, điều quan trọng là phải tách bạch giữa “giúp đỡ gia đình” với quan hệ lao động thực tế, vì luật Đức chỉ loại trừ một số trường hợp không nhằm mục đích lợi nhuận như giúp đỡ người thân, láng giềng hoặc hỗ trợ xã giao.
Một khi đã có tính chất làm việc thường xuyên, có trả công hoặc gắn với hoạt động kinh doanh, cơ quan chức năng có thể xem xét đầy đủ các nghĩa vụ về đăng ký, bảo hiểm xã hội, thuế và điều kiện lao động.
Để giảm rủi ro, người Việt làm ăn tại Đức nên chuẩn bị sẵn một “bộ hồ sơ kiểm tra” tại cơ sở, gồm hợp đồng lao động, bảng lương, chấm công, giấy phép cư trú và lao động của nhân viên nước ngoài, xác nhận thông báo nghĩa vụ mang theo giấy tờ, cùng chứng từ khai báo bảo hiểm xã hội.
Trong bối cảnh kiểm tra có thể diễn ra đột xuất và không cần báo trước, việc chủ động tuân thủ vẫn là cách bảo vệ tốt nhất cho doanh nghiệp và người lao động.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc