Nhiều lao động Việt Nam tại Đức tin rằng chỉ cần đóng bảo hiểm hưu trí (Rente) vài năm rồi trở về Việt Nam là có thể nhận lại một khoản tiền lớn. Tuy nhiên, quy định của Đức đặt ra những điều kiện cụ thể về thời gian tham gia, quyền được hoàn trả và mức đóng thực tế, khiến không phải ai cũng có thể nhận tiền như lời truyền miệng.
Làm việc tại Đức vài năm, đóng bảo hiểm hưu trí rồi trở về Việt Nam nhận một khoản tiền lớn là lời hứa khiến nhiều lao động quan tâm. Tuy nhiên, người lao động không mặc nhiên được hoàn trả toàn bộ số tiền đã đóng, bởi pháp luật Đức quy định những điều kiện riêng đối với từng trường hợp.
Đặc biệt, mức lương nhận được không đồng nghĩa với mức đóng bảo hiểm hưu trí tương ứng. Muốn biết mình có thể nhận lại bao nhiêu tiền, người lao động cần hiểu cách tính đóng góp, điều kiện hoàn trả và những khoản thu nhập được tính vào bảo hiểm.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Đóng 18,6% tiền lương nhưng không được nhận lại toàn bộ
Năm 2026, mức đóng vào hệ thống bảo hiểm hưu trí bắt buộc của Đức (gesetzliche Rentenversicherung) vẫn là 18,6% tiền lương thuộc diện đóng bảo hiểm. Đây là tỷ lệ áp dụng đối với người lao động tham gia hệ thống bảo hiểm hưu trí thông thường.
Người lao động và chủ sử dụng lao động thông thường mỗi bên đóng 9,3%. Khoản đóng này được tính trên tiền lương làm căn cứ tham gia bảo hiểm, trong giới hạn mức thu nhập tối đa theo quy định.
Điều này có nghĩa người lao động không phải tự mình chi trả toàn bộ 18,6%. Chủ sử dụng lao động cũng có trách nhiệm đóng một nửa khoản bảo hiểm hưu trí cho nhân viên.
Tuy nhiên, khi người lao động đủ điều kiện xin hoàn trả tiền đóng bảo hiểm, cơ quan bảo hiểm thường chỉ hoàn lại phần tiền do chính người lao động đóng. Phần đóng góp của chủ sử dụng lao động không được trả lại cho người lao động.
Chẳng hạn, nếu một người có mức lương thuộc diện đóng bảo hiểm là 3.000 euro mỗi tháng, khoản đóng hưu trí tổng cộng tương ứng là 558 euro. Trong đó, người lao động đóng 279 euro và chủ sử dụng lao động đóng 279 euro.
Nếu người này đáp ứng đầy đủ điều kiện hoàn trả, khoản tiền được xem xét hoàn lại thông thường là phần 279 euro mỗi tháng mà họ đã đóng. Con số thực tế còn phụ thuộc vào lịch sử đóng bảo hiểm và những khoản thu nhập được tính vào căn cứ đóng.
Không phải cứ làm vài năm rồi về nước là được nhận tiền
Quyền xin hoàn trả bảo hiểm hưu trí tại Đức phụ thuộc vào tình trạng tham gia bảo hiểm và điều kiện pháp luật. Việc chấm dứt hợp đồng lao động hoặc chuyển về sinh sống tại Việt Nam không tự động làm phát sinh quyền nhận tiền một lần.
Theo quy định về hoàn trả đóng góp bảo hiểm hưu trí, người xin hoàn tiền trong trường hợp chuyển ra nước ngoài phải đáp ứng những điều kiện nhất định. Trước hết, họ không còn thuộc diện bắt buộc tham gia bảo hiểm hưu trí tại Đức.
Tiếp đó, người đó không được thuộc diện có quyền tiếp tục tham gia bảo hiểm hưu trí tự nguyện tại Đức. Ngoài ra, phải có ít nhất 24 tháng dương lịch kể từ thời điểm chấm dứt nghĩa vụ đóng bảo hiểm bắt buộc.
Ba điều kiện này phải được đáp ứng tại thời điểm nộp đơn. Nếu người lao động tiếp tục phát sinh nghĩa vụ đóng bảo hiểm bắt buộc trong thời gian chờ, tình trạng đủ điều kiện hoàn trả có thể thay đổi.
Quốc tịch và nơi cư trú cũng ảnh hưởng đến quyền hoàn tiền. Công dân các nước thành viên Liên minh châu Âu hoặc những quốc gia có thỏa thuận bảo hiểm xã hội với Đức có thể chịu các quy định phối hợp riêng.
Đối với người mang quốc tịch nước thứ ba, khả năng hoàn trả còn phụ thuộc vào quyền tham gia bảo hiểm tự nguyện và nơi cư trú sau khi rời Đức. Vì vậy, người lao động Việt Nam không nên mặc định rằng mọi trường hợp trở về Việt Nam đều được giải quyết giống nhau.
Một điểm cần lưu ý là cơ quan bảo hiểm không tự động chuyển tiền sau khi người lao động rời Đức. Người có đủ điều kiện phải chủ động nộp đơn xin hoàn trả và cung cấp giấy tờ theo yêu cầu.
Nhận tiền một lần đồng nghĩa với chấm dứt quyền lợi bảo hiểm
Hoàn trả tiền đóng bảo hiểm không đơn thuần là nhận lại một khoản tiền đã tích lũy. Đây còn là quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hưu trí của người lao động trong hệ thống bảo hiểm Đức.
Khi cơ quan bảo hiểm chấp thuận hoàn trả, quan hệ bảo hiểm tương ứng sẽ chấm dứt. Những quyền lợi được hình thành từ thời gian tham gia bảo hiểm trước đó cũng không còn được bảo lưu như khi người lao động tiếp tục duy trì tài khoản bảo hiểm.
Điều này có thể ảnh hưởng đến kế hoạch nhận lương hưu sau này. Thông thường, người tham gia cần tích lũy đủ năm năm thời gian chờ để đáp ứng điều kiện cơ bản hưởng lương hưu tuổi già. Một số trường hợp có quy định ngoại lệ riêng.
Vì vậy, người lao động cần cân nhắc giữa việc nhận lại một khoản tiền trước mắt và khả năng duy trì quyền hưởng lương hưu trong tương lai. Nếu chưa chắc chắn về tình trạng bảo hiểm của mình, họ nên yêu cầu cơ quan bảo hiểm kiểm tra hồ sơ trước khi quyết định.
Lương cao chưa chắc đóng bảo hiểm hưu trí cao
Một nhầm lẫn khác thường gặp là cho rằng toàn bộ thu nhập nhận được từ công việc đều được tính vào tiền đóng bảo hiểm hưu trí. Trên thực tế, bảng lương tại Đức có thể bao gồm nhiều khoản phụ cấp với cách xử lý thuế và bảo hiểm xã hội khác nhau.
Chẳng hạn, một số khoản phụ cấp làm việc ban đêm, ngày Chủ nhật và ngày lễ có thể được miễn thuế thu nhập trong những giới hạn và điều kiện nhất định. Một số khoản trong đó cũng có thể được miễn đóng bảo hiểm xã hội nếu đáp ứng các yêu cầu pháp luật.
Do đó, mức thu nhập thực nhận mỗi tháng không nhất thiết trùng với mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm hưu trí. Người lao động có thể nhận thêm phụ cấp nhưng không phải toàn bộ khoản tiền này đều làm tăng mức đóng Rente.
Đây là lý do hai người có tổng thu nhập hàng tháng tương đương vẫn có thể có mức đóng bảo hiểm khác nhau. Cơ cấu tiền lương, loại phụ cấp và tình trạng chịu bảo hiểm của từng khoản quyết định căn cứ tính đóng thực tế.
Người lao động nên kiểm tra kỹ bảng lương (Lohnabrechnung) hàng tháng. Các mục thể hiện tiền lương chịu bảo hiểm hưu trí cần được phân biệt với những khoản phụ cấp được miễn đóng bảo hiểm.
Nếu phát hiện khoản tiền bị tính sai hoặc không rõ cách phân loại, người lao động có thể đề nghị bộ phận nhân sự hoặc đơn vị trả lương giải thích. Việc kiểm tra thường xuyên giúp phát hiện sớm sai sót trong quá trình đóng bảo hiểm.
Cần kiểm tra quyền lợi trước khi quyết định về nước
Trước khi ký hợp đồng lao động tại Đức, người lao động Việt Nam cần tìm hiểu rõ các khoản bảo hiểm bắt buộc và quyền lợi tương ứng. Không nên chỉ dựa vào lời giới thiệu rằng làm việc vài năm sẽ nhận được một khoản tiền lớn khi trở về nước.
Những thông tin cần kiểm tra bao gồm mức lương chịu bảo hiểm, phần đóng góp của người lao động, thời gian tham gia và điều kiện hoàn trả áp dụng cho quốc tịch của mình.
Người đã làm việc tại Đức cũng nên lưu giữ bảng lương, giấy tờ xác nhận đóng bảo hiểm và thông tin tài khoản bảo hiểm hưu trí cá nhân. Đây là những căn cứ hữu ích khi cần xác minh quá trình tham gia hoặc làm thủ tục với cơ quan bảo hiểm.
Đối với trường hợp dự định trở về Việt Nam lâu dài, người lao động nên liên hệ trực tiếp với cơ quan Bảo hiểm hưu trí Đức (Deutsche Rentenversicherung) để kiểm tra điều kiện cụ thể. Cơ quan này có thể hướng dẫn thủ tục và xem xét số tiền dự kiến được hoàn trả.
Quyết định hoàn tiền chỉ nên được đưa ra sau khi người lao động hiểu rõ những quyền lợi sẽ chấm dứt và khoản tiền thực tế có thể nhận. Điều kiện pháp lý, thời gian chờ và phần đóng góp được hoàn trả mới là những yếu tố quyết định, không phải số năm làm việc đơn thuần.
Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
